Yalova Vinç Periyodik Kontrol
Köprülü ve portal vinçlerde yük yolu ve emniyet denetimi
| Kısaca: Yalova’da köprülü, gezer köprülü, portal, yarı portal ve monoray vinçlerin periyodik kontrolü, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’ne göre en geç 12 ayda bir yapılır. Montaj, esaslı onarım, kaza ve uzun süre kullanılmama sonrasında da kontrol gerekir. SÖZTEK, TÜRKAK AB-0830-M akreditasyonlu A tipi muayene kuruluşu olarak Yalova’nın altı ilçesindeki tesislerde kanca, halat, fren, ray, limit ve kumanda sistemlerini inceler, yük deneyini yapar ve Bakanlık formatında rapor düzenler. |
Yalova vinç periyodik kontrolü, üretim ve bakım alanlarında kullanılan köprülü, portal ve konsol vinçlerin taşıyıcı sistemleriyle kaldırma ve hareket güvenliğinin değerlendirilmesidir. İnceleme ekipmanın boşta hareket etmesinden daha fazlasını kapsar. Yükün kancadan yapıya aktarıldığı yol, frenlerin davranışı ve hareket sınırları birlikte ele alınır.
Yalova’da vinç periyodik kontrolünün yasal dayanağı ve süresi
Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolü, 25 Nisan 2013 tarihli ve 28628 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’ne dayanır. Yönetmeliğin Ek-III tablosunda kaldırma ve iletme ekipmanları için kontrol periyodu yılda birdir; yani iki kontrol arasındaki süre 12 ayı geçmemelidir. Üretici talimatı veya kullanım yoğunluğu daha sık kontrol gerektiriyorsa daha kısa aralık uygulanır.
Periyodik takvimden bağımsız olarak montaj ve kurulumdan sonra, esaslı değişiklik ya da onarımdan sonra, kaza veya doğal olaylardan sonra ve uzun süre kullanılmayan ekipman yeniden devreye alınmadan önce kontrol yapılması gerekir. 2024 değişikliğiyle işveren ile kontrolü yapacak kuruluş arasında kontrol tarihinden en az bir gün önce İSG-KATİP üzerinden karşılıklı onaylanmış sözleşme zorunlu hâle gelmiştir; sözleşmesiz düzenlenen rapor geçersiz sayılır.
Atölyeye yeni kurulan veya başka binaya taşınan köprülü vinç, kullanılmadan önce kontrol edilmelidir. Ray değişimi, kaldırma grubunun yenilenmesi ya da kapasite artışı da esaslı değişiklik kabul edilir. Bu durumlarda önceki raporun süresinin dolmamış olması yeterli değildir.
Üretim alanında yük yolu neden başlangıç noktasıdır
Altınova çevresindeki imalat ve gemi bakım faaliyetlerinde bir sac parçası, makine grubu veya donatım elemanı atölye içinde farklı konumlara taşınabilir. Kapalı atölyedeki köprülü vinç ile açık montaj sahasındaki portal vincin yalnızca kancasına bakılması yeterli değildir. Köprü açıklığı, yürüyüş yolu, taşıyıcı bağlantılar ve kullanım geçmişi kontrol planının temel girdileridir.
Bir kaldırma hareketinde yük; kanca bloğu, halat veya zincir, tambur, kaldırma grubu, araba, köprü ve yürüyüş yolu üzerinden taşınır. Bu zincirin bir halkasındaki sorun diğer parçaların sağlam olmasıyla telafi edilmiş sayılmaz. Bu nedenle ekipman kimliği yanında bağlı olduğu yapı ve çalışma alanı da raporda tanımlanır.
Ray ve yürüyüş mekanizması ayrı incelenir
Tekerleklerde düzensiz aşınma, ray bağlantılarında gevşeme, son durdurucularda hasar veya hareket sırasında olağandışı ses gözlenirse bulgu konumu kaydedilir. Ray geometrisinin ölçülmesi gerekiyorsa referans, yöntem ve ölçüm noktaları belirlenir. Tek bir fotoğraf tüm yürüyüş yolunun uygunluğunu kanıtlamaz.
Portal düzenlerde drenaj, ray çevresindeki engeller ve servis dışı sabitleme donanımı önem kazanabilir. Yarı portal sistemin bina tarafındaki taşıyıcısı ayrıca tanımlanır. Binanın bütün taşıyıcı sistemine ilişkin mühendislik değerlendirmesi, vinç raporundaki sınırlı gözlemden ayrı bir iştir.
Kaldırma grubu ve kumanda işlevleri
Kanca deformasyonu, bağlantıların durumu, makara ve tambur düzeni, halat sarımı, frenler ve güvenli erişim gözden geçirilir. Üst ve alt hareket sınırları, acil durdurma ve kumanda yönleri üreticinin düzenine göre değerlendirilir. Bir limit işlevinin çalışması aşırı yük korumasının da doğru çalıştığı anlamına gelmez.
Enerji kesildiğinde yük tutma davranışı ve yeniden enerji verildiğinde beklenmeyen hareket oluşup oluşmadığı güvenli test planında ele alınır. Bu metin koruyucuları devre dışı bırakma veya fren ayarı yapma talimatı değildir. Müdahale ve deneyler yetkili personel tarafından cihaz dokümanıyla yürütülür.
Deney yükü ve üretim alanının hazırlığı
Deney yükünün değeri ve izlenebilirliği seçilen yöntemle uyumlu olmalıdır. İncelenecek kapasite, etiket değeri ve varsa kullanım kısıtları açıklığa kavuşturulur. Test sırasında üretim trafiği güvenli biçimde ayrılır. Sadece yükün kaldırılmış olması sonuç kaydı için yeterli değildir.
Fonksiyon ve yük deneyinin hangi hareketleri, çalışma durumunu ve sınırları kapsadığı raporda belirtilir. Ölçüm cihazları, gözlem sonuçları ve yapılamayan işlemler kaydedilir. Bakım raporu ile periyodik kontrol raporunun amaçları farklıdır; tarihlerinin aynı olması kapsamlarının aynı olduğunu göstermez.
Yalova tesis talebi ve raporun kullanılması
Merkez, Çiftlikköy veya Altınova adresindeki tesis için ekipman listesi marka, model, seri numarası, kapasite, kurulu yer ve son kontrol kaydıyla hazırlanabilir. Aynı binadaki iki vinç ayrı kimlikle izlenir. SÖZTEK’e gönderilecek talepte ray uzunluğu, erişim yöntemi, üretim duruşu ve deney yükü temini ayrıca belirtilirse saha hazırlığı netleşir.
Rapor hasarın köprü başlığında mı, arabada mı, kanca bloğunda mı bulunduğunu açıklamalıdır. Düzeltme sonrası doğrulama ihtiyacı kontrol sonucuna göre ele alınır. Yalnız raporun dosyalanması güvenli kullanımın sürekliliğini sağlamaz. Bu sayfa endüstriyel vinçlere odaklanır; kule, mobil ve liman sistemlerinin farklı kapsamları ilgili sayfalarda açıklanır.
Örnek bir bulgunun teknik olarak yazılması
Köprü hareketinde tek yönde sürtünme sesi gözlenmesi halinde rapor yalnız ses var dememelidir. Hareket yönü, yürüyüş yolundaki konum ve erişilebilen elemanların gözlemi kaydedilir. Tekerlek kenarı, ray bağlantısı veya son durdurucu ile ilgili bulgular birbirinden ayrılır. Geometri ölçümü yapılmadıysa ölçülmüş gibi sonuç verilmez. Bu örnek gerçek bir müşteri raporu değil, bulgunun izlenebilir nasıl açıklanabileceğini gösterir.
İşletme, raporu bakım talimatına dönüştürürken ekipman koduyla ilgili bölgeyi eşleştirir. Bir parçanın değiştirilmesi farklı bir arızanın da giderildiğini göstermez. Düzeltmenin ardından gerekli doğrulama kapsamı, ilk bulgunun etkisi ve gerçekleştirilen müdahale üzerinden belirlenir. Deney yüküyle çalıştırma ise yapısal incelemenin tüm eksiklerini kapatan bir işlem olarak görülmemelidir.
Yalova Vinç Periyodik Kontrol süreci adım adım
- Ön bilgi ve envanter: Ekipman listesi; marka, model, seri numarası, kapasite, kurulu yer ve son kontrol raporuyla birlikte gönderilir.
- Teklif ve kapsam: Kontrol edilecek ekipmanlar, yük deneyi ihtiyacı ve saha koşulları netleştirilerek teklif hazırlanır.
- İSG-KATİP sözleşmesi: Sözleşme, kontrol tarihinden en az bir gün önce İSG-KATİP üzerinden karşılıklı onaylanır.
- Saha muayenesi: Görsel ve fonksiyonel inceleme, emniyet donanımı kontrolü ve uygun hâllerde yük deneyi güvenli test planıyla yapılır.
- Rapor: Bakanlığın periyodik kontrol rapor formatına uygun, bulguların konumunu ve yapılamayan işlemleri gösteren rapor düzenlenir.
- Bulgu takibi: Uygunsuzlukların düzeltilmesi ve gerekiyorsa yeniden doğrulama, ekipman kimliği ve rapor numarasıyla izlenir.
Kontrol öncesi hazırlık listesi
Aşağıdaki bilgi ve koşullar kontrol gününden önce hazırlanırsa saha süresi kısalır ve rapor kapsamı netleşir:
- Vinç kimlik bilgileri: marka, model, seri numarası, imal yılı ve nominal kapasite
- Üretici kullanım ve bakım kılavuzu ile varsa elektrik şeması
- Son periyodik kontrol raporu ve kapanmamış bulguların listesi
- Bakım kayıtları; halat, fren balatası veya kanca değişim belgeleri
- Kapasiteye uygun, ağırlığı bilinen deney yükü veya yük hücresi imkânı
- Ray boyunca güvenli erişim (platform, sepetli araç veya merdiven) ve üretim trafiğinin ayrılması
- Kontrol süresince yetkili operatör ve bakım personelinin sahada bulunması

Teknik kapsam ve raporda izlenebilirlik
| İnceleme grubu | Teknik odak | Kayıt |
| Köprü ve araba | Taşıyıcı elemanlar, kaynaklı birleşimler ve hareket düzeni | Bulgu konumu ve gözlem |
| Ray ve bağlantılar | Aşınma, hasar, son durdurucular ve geometri ihtiyacı | Ray bölgesi ve ölçüm yöntemi |
| Halat, kanca ve fren | Yük bağlantısı, halat durumu ve yük tutma davranışı | Parça kimliği ve deney kaydı |
| Kumanda ve limitler | Yön, acil durdurma, üst/alt sınır ve aşırı yük koruması | İncelenen işlev ve tepki |
Mevzuat ve uygulanan standartlar
ISO 9927-1 genel vinç inceleme çerçevesi, ISO 4309 ise çelik tel halat incelemesi için temel kaynaklardır. Köprülü veya portal ürüne özgü gereklerin tamamı bu iki standartla karşılanmış sayılmaz. Bu nedenle cihazın ürün standardı ve üretici dokümanı birlikte değerlendirilir.
| Standart | Uygulama alanı |
| TS EN 15011 | Köprülü ve portal vinçler için ürün güvenliği gereklilikleri |
| TS EN 13001 serisi | Vinç tasarımının genel ilkeleri ve yük kombinasyonları |
| TS EN 14492-2 | Güç tahrikli kaldırma grupları (caraskallar) |
| TS ISO 9927-1 | Vinç incelemelerinin genel çerçevesi |
| TS ISO 4309 | Çelik tel halatların bakımı, muayenesi ve ıskarta kriterleri |
| TS ISO 12482 | Vinçlerde durum izleme ve tasarım ömrü takibi |
TÜRKAK akreditasyonu ve Yalova hizmet bölgesi
SÖZTEK, TÜRKAK tarafından AB-0830-M numaralı sertifikayla TS EN ISO/IEC 17020:2012 standardına göre akredite edilmiş A tipi muayene kuruluşudur. Akreditasyon kapsamı, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamındaki kaldırma ve iletme makinelerinin periyodik kontrolüdür: köprülü ve gezer köprülü vinç, monoray vinç, portal vinç, mobil vinç, kule vinç, caraskal, kriko, halatlı ve zincirli çektirme, transpalet, istif makinesi ve forklift. 23 Aralık 2025 tarihli yönetmelik değişikliğiyle TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında TÜRKAK’tan akredite kuruluşlar, Bakanlık yeni düzenlemeyi yayımlayana kadar akreditasyon kapsamlarında ekipman muayene kuruluşu olarak kabul edilir.
SÖZTEK’in merkezi Ankara’dadır ve Türkiye genelinde hizmet verir. Yalova, saha faaliyetinin yoğun olduğu iller arasındadır. Yalova Merkez, Çiftlikköy, Altınova, Çınarcık, Termal ve Armutlu ilçelerindeki tesis, şantiye, liman ve tersanelerde kontrol planlanır. Bursa, Kocaeli ve Sakarya’daki sahalarla aynı program içinde birleştirilebilir.
Sık sorulan teknik sorular
Yalova’da köprülü vinç periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III’e göre kaldırma ve iletme ekipmanları yılda bir kez kontrol edilir. Montaj, esaslı değişiklik, kaza veya uzun süre kullanılmama sonrasında ayrıca kontrol gerekir.
Vinç periyodik kontrolünü kim yapabilir?
Kontrol, yönetmelikte tanımlanan yetkili kişiler veya ekipman muayene kuruluşları tarafından, İSG-KATİP üzerinden sözleşme yapılarak gerçekleştirilir. SÖZTEK, kaldırma ve iletme makinelerinde TÜRKAK AB-0830-M numaralı akreditasyona sahip A tipi muayene kuruluşudur.
Yalova’daki tesisim için teklif almak için hangi bilgiler gerekir?
Vinç sayısı ve türü, her birinin kapasitesi, açıklık ve ray uzunluğu, tesisin ilçesi, son kontrol tarihi ve deney yükü imkânı yeterlidir. Bu bilgilerle teklif talep formu doldurulabilir veya 0312 425 25 48 aranabilir.
Köprülü vinç raporu binanın statik hesabını kapsar mı?
Hayır. Vinç ve erişilebilen taşıyıcı arayüzün incelenmesi, binanın tamamının statik yeterlilik hesabı değildir. Yapısal şüphe varsa mühendislik incelemesi ayrıca planlanır.
Fren yükü tutuyor ama inişte kaydırıyorsa uygun kabul edilir mi?
Tek bir bekletme gözlemi yeterli değildir. Kontrollü indirme, durma ve yük tutma davranışları üretici ve uygulanabilir kriterlerle birlikte değerlendirilir.
Çift kancalı vincin iki kaldırma grubu tek sonuçla geçilir mi?
Her grubun kapasitesi, halat düzeni, frenleri ve emniyet işlevleri ayırt edilir. Ortak raporda da hangi grubun hangi işlemden geçtiği açık olmalıdır.
Halatta yalnız kopuk tel sayısı mı dikkate alınır?
Hayır. Halat tipi, hasarın dağılımı, çap değişimi, korozyon ve deformasyon da değerlendirilir. Cihaza ve halata uygun kriter kullanılmadan genel bir sayı verilmez.
Raydaki düzensiz aşınma neden rapora girer?
Tekerlek ve ray etkileşimi yürüyüş güvenliğini etkileyebilir. Aşınmanın konumu kaydedilir; gerektiğinde geometri, bağlantılar ve bakım geçmişi birlikte araştırılır.
Uzaktan kumanda değişimi neden bildirilmelidir?
Kumanda yönleri, acil durdurma, eşleşme ve beklenmeyen hareket önleme düzeni değişebilir. Değişiklik kontrolü yapan kişiye teknik belgeleriyle bildirilir.
Vinç kontrolü bütün kaldırma sapanlarını kapsar mı?
Sapan ve aksesuarlar kimlikleriyle ayrıca tanımlanmalıdır. Ana vinç raporu listelenmemiş tüm aksesuarların incelendiği anlamına gelmez.
