Tarım ve orman makineleri; traktöre bağlı ekipman, hasat makinesi, yem işleme ünitesi ve orman hasat taşıma makinesi gibi geniş bir gruptur. Kontrol, makinenin gerçek işlevi ile taşıyıcı ve ataşman ilişkisine göre belirlenir. Bütün grubun aynı periyodik kontrol satırına girdiği veya aynı süreye tabi olduğu varsayılmaz.
Tarım ve orman iş makineleri kontrolünde öncelik, güvenliği etkileyen mekanik ve kumanda işlevlerini gerçek çalışma konfigürasyonunda değerlendirmektir. Bu rehber; işletme sorumluları, bakım ekipleri ve kontrol hazırlığı yapan teknik personel için kapsam, kontrol noktaları ve kayıt örnekleri sunar.
Şema ölçekli imalat çizimi değildir. Makine ailesini ve kontrol odağını anlatır; modelin teknik çizimi yerine kullanılmaz.
Kontrol kapsamı ve standart seçimi
Ön eşleştirme: EK-III grup ve alt ekipman eşleştirmesi gerekir. Teknik başvuru aileleri: Tarım makineleri için ISO 4254 serisi; orman makineleri için ISO 11850; alt ürüne özgü standartlar. Genel bölüm ile makineye özgü bölüm birlikte ele alınır. Bir ürün güvenliği standardının adı, tek başına bütün periyodik kontrol yöntemini veya makinenin uygunluğunu belirlemez.
Dayanak | Nasıl kullanılır |
|---|---|
EK-III ve güncel Bakanlık dokümanları | Ekipman grubu, kontrol usulü ve varsa zorunlu kriterler belirlenir. |
Tarım makineleri için ISO 4254 serisi; orman makineleri için ISO 11850; alt ürüne özgü standartlar | Makinenin türü, imal tarihi ve uygulanabilir baskı doğrulanır. |
Üretici kılavuzu ve teknik kayıtlar | Model, ataşman, deneme koşulu ve sayısal kabul sınırları eşleştirilir. |
Standartların tam metni bu rehbere aktarılmamıştır. Tablo, ilgili aileleri gösterir; TS kabulü, yürürlük durumu, tadiller ve ürüne uygulanabilir baskı kontrol tarihinde doğrulanmalıdır. Kaynaklardaki yabancı rehberler teknik açıklama içindir; Türkiye mevzuatı yerine kullanılmaz.
Kontrol dönemi ve bakım ayrımı
Bu geniş başlığa yalnızca adı üzerinden zorunlu periyodik kontrol süresi atanmaz. Önce gerçek makine ve alt donanımlar EK-III ekipman gruplarıyla eşleştirilir. Kapsama giren işlev için ilgili süre uygulanır; kapsam dışı olması güvenli kullanım ve bakım ihtiyacını kaldırmaz.
İşletme, çalışma saati ve çevre koşullarını bakım planında izler. Güvenliği etkileyen hasar, önemli onarım veya kullanım değişikliğinde bir sonraki takvim tarihini beklemek doğru değildir; gerekli ilave değerlendirme planlanır. Operatörün kullanım öncesi kontrolü, servis bakımı ve yetkili kişinin periyodik kontrolü farklı kayıtlardır.
Kontrol için saha hazırlığı
Model ve seri numarası, kullanım kılavuzu, mevcut uygunluk beyanı, önceki raporlar ve onarım kayıtları hazır bulundurulur. Makine temiz ve incelenebilir durumda sunulur. Yetkin operatör, uygun test alanı ve gerekiyorsa servis desteği önceden planlanır. Tehlikeli alana giriş sınırlandırılır; güvenli yapılamayan deney sırf listeyi tamamlamak için uygulanmaz.
Ekipmana özgü teknik kontrol noktaları
Kuyruk mili muhafazası bütünlüğü korunur
PTO olarak da anılan güç çıkışından ataşmana giden döner şaft ve koruyucuları incelenir. Hasarlı veya dönerek koruma işlevini kaybeden muhafaza değerlendirilir. Şaftın hareketi durmadan ve yeniden çalışma önlenmeden yakınında temizlik veya ayar yapılmaz.
Traktör ve ataşman birlikte değerlendirilir
Üç nokta bağlantısı, çekme düzeni ve hidrolik hızlı bağlantılar incelenir. Ataşmanın ağırlığı ve konumu taşıyıcının davranışını etkiler. Üreticinin birlikte kullanım şartları, güç ihtiyacı ve taşıma düzeni doğrulanır.
Besleme ve kesme organlarına erişim önlenir
Biçme, balyalama ve yem hazırlama makinelerinde kesici veya çekici organlar farklıdır. Koruyucular ve varsa kilitlemeler alt tipe göre değerlendirilir. Tıkanıklık açma işlemi, normal üretim çevriminden ayrı güvenli müdahale yöntemi gerektirir.
Orman makinelerinde dal ve kütük etkisi önemlidir
Hasat başlığı, kavrayıcı, bom ve koruyucu kabin alt türe göre incelenir. Kütük taşıyan makinede yük tutma ve görüş düzeni ayrıca ele alınır. El tipi motorlu testere veya bağımsız vinç bu geniş başlık altında kontrol edilmiş sayılmaz.
Depolanmış enerji bakım sırasında ayrılır
Yaylar, yükseltilmiş kapaklar, hidrolik silindirler ve dönmeye devam eden parçalar değerlendirilir. Motoru kapatmak bütün tehlikeli enerjinin giderildiğini kanıtlamaz. Bakım talimatındaki destek, bekleme ve kilitleme adımları makineye göre uygulanır.
Sezonluk kullanım kayıtla izlenir
Uzun bekleme sonrası hortumlar, elektrik bağlantıları, koruyucular ve kemirgen hasarı gibi bozulmalar incelenir. Günlük operatör kontrolü, bakım ve mevzuat kapsamındaki periyodik kontrol ayrı kayıtlardır. Kiralık veya ortak kullanılan ataşmanın kimliği kaybolmamalıdır.
Deney ve ölçümün kayıt altına alınması
Deneme öncesinde yöntem, çalışma konfigürasyonu ve kabul ölçütü belirlenir. Ölçüm varsa cihaz kimliği, uygunluğu ve sonuç birimi kaydedilir. Veri bulunmadan basınç, yük katsayısı, durma mesafesi veya boşluk limiti üretilmez. Şüpheli yapısal bulgu için gerekli ilave inceleme belirlenir; bütün makinelere koşulsuz aynı tahribatsız muayene yöntemi atanmaz.
Sahadan örnek değerlendirme
Sezon başında şaft koruyucusu eksik bir ataşman görülürse yalnızca traktörün çalışır olmasıyla kullanıma izin verilmez. Ataşman güvenliği tamamlanır ve birlikte kullanım koşulları doğrulanır. Bu örnek gerçek bir muayene sonucu değil, bulgunun nasıl ele alınacağını açıklayan teknik senaryodur.
Düzenlenebilir kayıt şablonları
Aşağıdaki tablolar işletme hazırlığı ve bulgu takibi içindir. Resmî periyodik kontrol raporu değildir. Güvenlik sonucu ve kusur derecesi, uygulanabilir kriterlere göre yetkili kişi tarafından belirlenir.
Şablon A Ekipman ve konfigürasyon kaydı
Alan | Kayıt |
|---|---|
Makine ve alt tür | |
Marka model ve seri numarası | |
İmal yılı ve çalışma saati | |
Ataşman ve yardımcı üniteler | |
Kılavuz ve önceki rapor referansı | |
Kontrol yeri ve sorumlu kişi |
Şablon B Teknik bulgu kaydı
Kontrol odağı | Gözlem ve ölçüm | Kriter ve kanıt |
|---|---|---|
Kuyruk mili | ||
Ataşman bağlantısı | ||
Besleme ağzı | ||
Kesici takım | ||
Koruyucu kabin | ||
Enerji izolasyonu |
Şablon C Düzeltici işlem takibi
Bulgu ve konum | İşlem ve sorumlu | Doğrulama ve tarih |
|---|---|---|
| ||
| ||
|
Sık sorulan sorular
Kuyruk mili muhafazası hasarlıysa makine kullanılabilir mi
Dönen şafta erişim tehlikesi giderilmeden kullanım sürdürülmemelidir. Muhafaza ve bağlantıları üretici düzenine uygun hale getirilmelidir.
Traktörün kontrolü bütün bağlı ataşmanları kapsar mı
Hayır. Takılan her ataşmanın kimliği, uyumu ve özel tehlikeleri ayrıca değerlendirilir.
Balya makinesi tıkanınca motoru kapatmak yeterli mi
Dönmeye devam eden parçalar ve depolanmış enerji de güvenli hale getirilmelidir. Üreticinin müdahale ve izolasyon yöntemi uygulanır.
Tarım makinelerinin tamamına yıllık zorunlu kontrol yazılır mı
Hayır. Önce EK-III ekipman grubu ve alt donanım eşleştirmesi yapılır. Genel güvenli kullanım ve bakım yükümlülükleri bundan ayrı değerlendirilir.
Orman hasat makinesindeki kavrayıcı neden ayrıca incelenir
Kavrama, yük tutma ve bom hareketleri kendine özgü risk taşır. Taşıyıcının yürüyüş kontrolü bu işlevleri tek başına kapsamaz.
Kontrol talebi için gerekli bilgiler
SÖZTEK'e tarım ve orman iş makineleri için kapsam talebi iletirken makine modeli, seri numarası, bulunduğu il ve ilçe, ataşmanlar ve kullanım amacı paylaşılmalıdır. Böylece gerekli saha hazırlığı ve kontrol kapsamı teklif öncesinde belirlenebilir. Bu rehber, belirli bir makine için uygunluk kararı veya hizmet yetkisi belgesi değildir.
İlgili teknik rehberler
Özel Amaçlı İş Makinelerinin Kontrolü
Zemin İyileştirme Makinelerinin Kontrolü
Kaynaklar
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-6 esas metni
ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması
HSE tarım makineleri güvenliği
Esas metin bağlantısı 23 Aralık 2025 değişikliğinden önceki nüshadır; değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Uygulama öncesi güncel konsolide mevzuat ve Bakanlığın ekipmana özgü kriterleri kontrol edilir. Rehber hazırlama tarihi 14 Eylül 2026; yayın tarihi siteye eklendiği tarihtir.
