Duman Tahliye ve Basınçlandırma Tesisatı Kontrolü, yangın senaryosu, fan ve damper, duman veya hava yolu, kaçış alanı bölümlerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu teknik rehber; tesis yöneticisi, bakım sorumlusu ve kontrol hazırlığını yürüten kişiler için kapsamı, kanıtları ve uygulama sırasını açıklar. Muayene ve deneyler yetkin kişilerce, ekipmana özel güvenli test planıyla yapılır; metin üretici kullanım veya müdahale talimatının yerine geçmez.
Kapsam ve çalışma prensibi
Duman tahliyesi ve kaçış yolu basınçlandırması yangın senaryosunda farklı görevler üstlenir. Normal havalandırma modunda çalışmaları yangın modunu doğrulamaz.
Kontrol süresi ve mevzuat dayanağı
EK III Tablo 3 kaçış yolu basınçlandırma ve duman tahliye sistemleri satırında standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl öngörülür. [K1, K2]
Yönetmelik madde 7 ve EK III ilgili tablo satırı birlikte ele alınır. 23 Aralık 2025 değişikliği kapsamın tablolardaki ekipman ve ekipman gruplarına göre belirlenmesini vurgular. Günlük işletme gözetimi, bakım ve periyodik kontrol farklı faaliyetlerdir. Arıza veya güvenliği etkileyen değişiklikte takvim beklemek uygun değildir. Kontrol tarihinde geçerli düzenleme ve ekipmana özgü Bakanlık kriteri ayrıca doğrulanır.
Standartların seçimi ve kapsam sınırları
Aşağıdaki teknik kaynaklar birer kapsam eşleştirmesidir. Tasarım standardı, bakım gereği ve yasal periyodik kontrol dönemi aynı şey değildir. Mevzuatta yer alan TS atfı ile güncel uluslararası baskı ayrı kaydedilir. Standart numarası tek başına uygulanabilirlik veya uygunluk kanıtı sayılmaz. [T1 ve devamı]
| Teknik kaynak | Uygulama sınırı |
|---|---|
| EN 12101 ailesi | Duman ve ısı kontrol sistemleriyle ilgili farklı bileşen ve sistem bölümleri içerir; her bölüm aynı deneyi tarif etmez. |
| EN 12101-13 | Basınç farkı sistemlerinde tasarım, kabul deneyleri, rutin deney ve bakım konularına yöneliktir. Sistem seçimi ve proje esaslarıyla birlikte değerlendirilir. |
Standartların tam metinleri üzerinden ekipmana uygun madde, deney koşulu ve kabul sınırı belirlenmelidir. Bu rehberde sayısal limit bulunmaması, testin limitsiz yapılabileceği anlamına gelmez.

Ayrıntılı teknik inceleme
Senaryo ve kumanda
Yangın bölgesi seçimi, fan ve damper komutları projeyle karşılaştırılır. İlgisiz bölgelerdeki davranış da kontrol kapsamına alınır. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.
Basınç farkı
Kapıların açık ve kapalı durumlarıyla ilgili proje senaryoları değerlendirilir. Aşırı basınç kapı kullanımını zorlaştırabileceğinden yalnızca yüksek değer hedeflenmez. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.
Enerji sürekliliği
Acil besleme, kontrol sinyalleri ve manuel müdahale düzenleri değerlendirilir. Motorun dönmesi bütün sistemin yangın koşulunda işlevsel olduğunu göstermez. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.
Kontrol hazırlığı ve güvenli uygulama
Ekipman kimliği, kullanım kılavuzu, önceki raporlar, bakım kayıtları ve yapılan değişiklikler hazırlanır. Proje gerektiren tesislerde güncel proje sahadaki düzenle karşılaştırılır. Kapsam, teknik çizim veya envanter üzerinde tanımlanır; yardımcı sistemlerin dahil olup olmadığı önceden kararlaştırılır.
Duruş, erişim ve enerji izolasyonu kontrol ekibiyle koordine edilir. Basınç, sıcaklık, elektrik ve hareket kaynakları ayrı dikkate alınır. Emniyet devrelerini etkisizleştirerek veya koruyucuları açık bırakarak normal çalışma deneyi yapılmaz. Bu metin sökme, basınçlandırma veya arıza giderme talimatı değildir.

Ölçüm ve fonksiyon doğrulaması
Ölçümün amacı önce tanımlanır: görünür hasar incelemesi, performans ölçümü ve güvenlik fonksiyonu testi farklı kanıtlar üretir. Test öncesinde beklenen davranış, test koşulu ve güvenli durdurma yöntemi belirlenir. Uygun ölçüm aracı seçilir; cihaz kimliği ve kalibrasyon bilgisi kayıtla ilişkilendirilir.
Bir düğmenin, motorun veya göstergenin çalışması tüm güvenlik zincirini doğrulamaz. Sonuç ilgili bileşen ve çalışma modu için yorumlanır. Aynı sistemde farklı çalışma modları varsa hangi modun değerlendirildiği açıkça yazılır. Yapılmayan deney yapılmış gibi olumlu işaretlenmez.
Bulguların raporlanması
Bulgu; ekipman kimliği, konum, yöntem, gözlem veya ölçüm ve kabul kaynağıyla birlikte kaydedilir. Fotoğraf açıklaması bulgunun yerini göstermelidir. Bakımın tamamlanması ile düzeltmenin doğrulanması ayrı aşamalardır. Güvenlik fonksiyonu üzerinde işlem yapılmışsa ilgili işlevin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
İşletme takip şablonu
Bu tablo hazırlık ve takip içindir; resmi kontrol raporu değildir.
| Kayıt alanı | Doldurulacak bilgi |
|---|---|
| Ekipman ve konum | Seri numarası ve saha tanımı |
| Kontrol sınırı | Dahil olan cihaz ve alt sistemler |
| Teknik dayanak | Proje ve standart sürümü |
| Bulgu ve kanıt | Ölçüm, fotoğraf ve rapor referansı |
| Düzeltme | Yapılan işlem ve doğrulama kaydı |
| Takvim | Süre gerekçesi ve sonraki tarih |
Adım adım teknik kontrol planı
Aşağıdaki adımlar teknik planlama içindir. Ön incelemede çatlak, kontrolsüz kaçak, etkisiz koruma veya güvenli erişim eksikliği saptanırsa dinamik teste geçilmez. Testin iptal nedeni kayıt altına alınır. Basınçlandırma, koruma ayarı ve güvenlik devresine müdahale için yalnızca ekipmana özel yetkili prosedür kullanılmalıdır.
Kimlik ve tasarım koşullarını eşleştirme
Yangın senaryosu bölümünden başlayarak Fan ve damper, Duman veya hava yolu, Kaçış alanı bağlantılarını proje veya makine şemasında izleyin. Etiket ve teknik dosya aynı varlığa ait olmalıdır. Yenilenen bileşenler, değişen çalışma modları ve önceki kontrolün kapsam dışı bıraktığı alanlar plana işlenir.
Güvenli test hazırlığı
Gaz, basınç, sıcaklık ve elektrik kaynaklarını ayrı tanımlayın. Test noktasına erişim, tahliye güzergâhı ve başka kullanıcıların etkilenmesi değerlendirilir. Hatları gevşeterek basınç kontrolü veya açık alevle kaçak araması yapılmaz.
Senaryo eşleştirmesi incelemesi
Yangın bölgesi komutunu, fanların ve damperlerin beklenen durumlarını proje matrisine işleyin. Sahadaki geri bildirimi kumanda ekranıyla karşılaştırın.
Kaydedilecek kanıt: Senaryo, bölge ve gerçek konum. Tek fanın çalışması doğru bölgeden duman çekildiğini kanıtlamaz.
Basınç ve kapı ilişkisi incelemesi
Projenin kapı açık ve kapalı senaryolarını ayrı uygulama planına alın. Basınç farkı ve kapı açma davranışını uygun ölçümle değerlendirin.
Kaydedilecek kanıt: Kapı durumu, Pa ve açma kuvveti kaydı. Yüksek basınç her zaman daha güvenli kaçış sağlamaz.
Enerji ve geri dönüş incelemesi
Varsa acil besleme geçişini ve manuel kumandayı onaylı senaryoda doğrulayın. Test bitiminde sistemin normal izleme durumuna döndüğünü kaydedin.
Kaydedilecek kanıt: Enerji senaryosu ve son kumanda durumu. Güç geldiğinde motorun dönmesi tüm otomasyonun doğru geri döndüğünü göstermez.
Kontrol sonrası normal duruma dönüş
Test için değiştirilen işletme durumlarını kayıt üzerinden geri doğrulayın. Vana, otomatik kumanda ve alarm durumları saha sorumlusuyla karşılaştırılır. Bulguların giderildiğine dair bakım kaydı, gerekirse yeniden fonksiyon doğrulamasıyla tamamlanır. Test yapılmayan bölüm için olumlu sonuç yazılmaz.
Ölçüm noktaları ve kabul kararının kurulması

| Kontrol konusu | Kaydedilecek kanıt | Kararda dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Senaryo eşleştirmesi | Senaryo, bölge ve gerçek konum | Tek fanın çalışması doğru bölgeden duman çekildiğini kanıtlamaz. |
| Basınç ve kapı ilişkisi | Kapı durumu, Pa ve açma kuvveti kaydı | Yüksek basınç her zaman daha güvenli kaçış sağlamaz. |
| Enerji ve geri dönüş | Enerji senaryosu ve son kumanda durumu | Güç geldiğinde motorun dönmesi tüm otomasyonun doğru geri döndüğünü göstermez. |
Ölçüm cihazının kimliği, aralığı ve uygun kalibrasyon bilgisi sonuçla ilişkilendirilir. Eşik değere yakın bir ölçümde çözünürlük, belirsizlik ve tekrar edilebilirlik dikkate alınır. Kabul kaynağı gösterilmeden yalnızca normal veya çalışıyor ifadesiyle karar verilmez. Eksik proje ya da bilinmeyen tasarım koşulu sonucu etkiliyorsa sınırlama açıkça yazılır.
Uygunsuzlukların ele alınması
Bulguyu bileşen, konum, gözlem ve teknik dayanak olarak kaydedin. Örneğin senaryo eşleştirmesi için görülen sorun, hangi kanıtın eksik veya hangi işlevin başarısız olduğunu açıklamalıdır. Sadece bakımı yapılmalı ifadesi düzeltmenin ne olacağını göstermez. Kritik güvenlik şüphesinde güvenli duruma geçiş ve kullanımın sınırlandırılması saha prosedürüne göre yönetilir. Hafif ve ağır kusur ifadeleri, Bakanlığın ilgili ekipman için bu sınıfları tanımladığı kriterler varsa o çerçevede kullanılır; bu rehber yeni bir resmî kusur sınıfı üretmez. [K2 EK III 1.9.1]
Teknik şartnameye eklenebilecek kapsam maddeleri
Aşağıdaki metinler hizmet kapsamını tanımlamak için uyarlanabilir; mevzuatın birebir alıntısı değildir.
- Kontrol sınırı; Yangın senaryosu, Fan ve damper, Duman veya hava yolu, Kaçış alanı bileşenlerini ve varsa bunların emniyet arayüzlerini açıkça tanımlamalıdır. Dahil edilmeyen sistemler teklif ve raporda belirtilmelidir.
- Yöntem; senaryo eşleştirmesi, basınç ve kapı ilişkisi, enerji ve geri dönüş başlıkları için uygulanacak inceleme, ölçüm ve fonksiyon doğrulamalarını içermelidir. Kabul kaynağı ve çalışma koşulu her ölçüm kaydıyla ilişkilendirilmelidir.
- Rapor; ekipman kimliği, kontrol sınırı, teknik dayanak, kullanılan cihazlar, bulgular, deney sınırlamaları ve sonuç içermelidir. Bakım sonrası doğrulama gerektiren işlevler açıkça belirtilmelidir.
- Kontrol takvimi; ilgili ekipman sınıfı ve yasal dönemle gerekçelendirilmelidir. Teknik öneriyle seçilmiş bir yıllık plan, mevzuatta bütün sistem için verilmiş kesin süre gibi gösterilmemelidir.
Doldurulabilir teknik kayıt örneği
Bu boş şablon kontrol hazırlığı ve bulgu takibi içindir; imzalı resmî muayene raporunun yerine geçmez.
| Alan | Kayıt |
|---|---|
| Ekipman veya sistem kimliği | ........................................................ |
| Kontrol edilen bölüm | ........................................................ |
| Çalışma koşulu ve mod | ........................................................ |
| Ölçüm ve birim | ........................................................ |
| Kabul kaynağı ve kriter | ........................................................ |
| Bulgu ve fotoğraf numarası | ........................................................ |
| Düzeltme ve yeniden doğrulama | ........................................................ |
Sık sorulan teknik sorular
Duman tahliyesi ile merdiven basınçlandırması aynı sistem midir
Hayır. Biri dumanı uzaklaştırmayı, diğeri korunacak alana duman girişini sınırlamayı hedefler. Ortak kumanda bulunsa da performans ölçütleri farklıdır.
Kapılar kapalıyken ölçüm yeterli olur mu
Proje açık kapı senaryosu öngörüyorsa yeterli olmaz. Kapı konumları sistemin debi ve basınç dengesini değiştirdiği için ayrı kaydedilir.
Merdiven kapısı zor açılıyorsa bu iyi basınçlandırma mıdır
Hayır. Kaçışın kullanılabilirliği de korunmalıdır. Basınç farkı ile kapı açma kuvveti birlikte ve projedeki koşullara göre değerlendirilir.
Normal havalandırma fanı yangın fanı sayılır mı
Ürünün kullanım amacı ve ilgili performans belgeleri doğrulanmalıdır. Sadece hava taşıması, yangın sıcaklığında gerekli işlevi yerine getireceğini göstermez.
Damper konum sinyali neden sahada doğrulanır
Aktüatör veya geri bildirim arızasında ekrandaki bilgi gerçek açıklığı temsil etmeyebilir. Komut ve mekanik durum arasındaki ilişki kontrolün parçasıdır.
Yangın senaryosu binadaki değişikliklerden etkilenir mi
Evet. Yeni bölmeler, kapılar ve kullanım değişiklikleri duman yollarını veya basınç dengesini değiştirebilir. Senaryo ve proje revizyonu birlikte gözden geçirilmelidir.
Test için gerçek yangın çıkarmak gerekir mi
Hayır. Planlı fonksiyon ve performans testleri güvenli yöntemlerle yapılır. Gerçek yanma veya kontrolsüz duman üretmek genel test talimatı değildir.
Yedek enerji testi ayrı bir elektrik kontrolü müdür
Elektriksel güvenlik ve sistemin enerji kaybındaki işlevi farklı kapsamları içerir. İlgili ekipler koordineli çalışır; mekanik rapor elektrik yetki ve kapsamını otomatik üstlenmez.
Dış hava koşulları sonuçları etkiler mi
Rüzgâr ve sıcaklık farkı basınç ilişkilerini etkileyebilir. Ölçüm koşulları raporda belirtilmeli; farklı koşullardaki sonuçlar bağlam olmadan karşılaştırılmamalıdır.
Test bitiminde paneli normal moda almak neden önemlidir
Test veya manuel modda bırakılan sistem gerçek olayda beklenen tepkiyi vermeyebilir. Son durum, arıza sinyalleri ve kumanda yetkileri kontrol sonunda doğrulanır.
Duman fanının dönüş yönü neden tek başına yeterli kontrol değildir
Doğru dönüşe rağmen yanlış damper konumu veya yetersiz akış olabilir. Hava yolunun tamamı ve ilgili senaryo değerlendirilmelidir.
Manuel yangın kumandası otomatik senaryoyu geçersiz kılabilir mi
Öncelik ilişkisi tasarımın parçasıdır. Hangi komutun hangi durumda etkili olduğu test planında belirtilir; rastgele kumanda sırası uygulanmaz.
Kaçış kapısının fitili değişince ölçüm etkilenir mi
Sızıntı yolu değişebileceği için basınç dengesi etkilenebilir. Kapı ve bölme tadilatları sistem performansıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Duman Tahliye ve Basınçlandırma Tesisatı kontrolü için süre ve yasal kapsam nasıl belirlenir
EK III Tablo 3 kaçış yolu basınçlandırma ve duman tahliye sistemleri satırında standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl öngörülür.
Duman Tahliye ve Basınçlandırma Tesisatı için hangi teknik standartlar seçilir
EN 12101 ailesi: Duman ve ısı kontrol sistemleriyle ilgili farklı bileşen ve sistem bölümleri içerir; her bölüm aynı deneyi tarif etmez. EN 12101-13: Basınç farkı sistemlerinde tasarım, kabul deneyleri, rutin deney ve bakım konularına yöneliktir. Sistem seçimi ve proje esaslarıyla birlikte değerlendirilir. Türkiye’de uygulanacak TS karşılığı, baskı ve kapsam ayrıca doğrulanır.
İlgili hizmet sayfaları
Bu sayfa Mekanik tesisatlar periyodik kontrolü başlığının alt konularından biridir. Tesisinizdeki diğer mekanik sistemler için:
- Havalandırma ve Klima Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Yangın Söndürme Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Yangın Pompası ve Pompa Grubu Periyodik Kontrolü
- Sprinkler Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Yangın Dolabı ve Hidrant Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Basınçlı Hava Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Isıtma Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Soğutma Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Endüstriyel Gaz Tesisatı Kontrolü
- Doğal Gaz ve CNG Besleme Tesisatı Güvenlik Kontrolü
- Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü
Mekanik tesisat dışındaki kontrol ve ölçüm hizmetlerimiz:
- Kaldırma ve iletme ekipmanları periyodik kontrolü
- Basınçlı kap ve ekipmanlar periyodik kontrolü
- Elektrik tesisatı ve topraklama periyodik kontrolü
- Tahribatsız muayene (NDT)
- İş hijyeni ve ortam ölçümleri
- Hizmet verilen iller
Hizmet kapsamının planlanması
Duman Tahliye ve Basınçlandırma Tesisatı Kontrolü için ekipman adedi, model veya proje, tesis konumu, önceki rapor ve duruş bilgisi üzerinden kapsam belirlenebilir. SÖZTEK ile görüşmede hangi bileşenlerin ve hangi deneylerin dahil olduğu netleştirilmelidir. Teknik inceleme yapılmadan uygunluk sonucu taahhüt edilmez.
Duman Tahliye ve Basınçlandırma Tesisatı Kontrolü kapsamını netleştirmek için ekipman listesi, proje, önceki raporlar ve uygun duruş zamanını paylaşabilirsiniz. Teklif talep formunu doldurarak kapsam ve program teklifi isteyebilirsiniz.
Kaynaklar ve teknik güncelleme
K1 Yönetmelik resmi kurum kopyası ve EK III tabloları
K2 ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması
T1 EN 12101-13 basınç farkı sistemleri
Kaynak gözden geçirme tarihi 21 Eylül 2026. K1 Aralık 2025 kurum kopyasıdır ve K2 değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Kontrol tarihinde yürürlükteki konsolide düzenleme esas alınır. Katalog bağlantıları standartların kapsamını açıklar; tam standart metni yerine geçmez. Yabancı rehberlerdeki yasal süreler Türkiye için kullanılmaz.
