Sizi
Arayalım

Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü

Kaynakta yakalama, kanal ve filtre ile atış ve yangın riski başlıklarında inceleme, ölçüm ve fonksiyon doğrulaması. Kontrol süresi ve mevzuat dayanağı, kaydedilecek kanıt, deney sınırlamaları ve kabul kararının nasıl kurulduğu — SÖZTEK'in hazırladığı teknik rehber.

Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü

Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü, kirletici kaynak, davlumbaz, kanal ve ayırıcı, fan ve atış bölümlerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu teknik rehber; tesis yöneticisi, bakım sorumlusu ve kontrol hazırlığını yürüten kişiler için kapsamı, kanıtları ve uygulama sırasını açıklar. Muayene ve deneyler yetkin kişilerce, ekipmana özel güvenli test planıyla yapılır; metin üretici kullanım veya müdahale talimatının yerine geçmez.

Kapsam ve çalışma prensibi

Amaç kirleticiyi çalışanın solunum bölgesine yayılmadan kaynağında yakalamaktır. Fanın dönmesi, davlumbazın yeterli yakalama sağladığını kanıtlamaz.

Kontrol süresi ve mevzuat dayanağı

Sistem havalandırma tesisatı kapsamındaysa EK III Tablo 3 ve 2.3.6 üzerinden değerlendirilir. Kapsam eşleştirmesi yapılmadan bağımsız bir toz toplama ünitesine otomatik süre atanmaz. [K1, K2]

Yönetmelik madde 7 ve EK III ilgili tablo satırı birlikte ele alınır. 23 Aralık 2025 değişikliği kapsamın tablolardaki ekipman ve ekipman gruplarına göre belirlenmesini vurgular. Günlük işletme gözetimi, bakım ve periyodik kontrol farklı faaliyetlerdir. Arıza veya güvenliği etkileyen değişiklikte takvim beklemek uygun değildir. Kontrol tarihinde geçerli düzenleme ve ekipmana özgü Bakanlık kriteri ayrıca doğrulanır.

Standartların seçimi ve kapsam sınırları

Aşağıdaki teknik kaynaklar birer kapsam eşleştirmesidir. Tasarım standardı, bakım gereği ve yasal periyodik kontrol dönemi aynı şey değildir. Mevzuatta yer alan TS atfı ile güncel uluslararası baskı ayrı kaydedilir. Standart numarası tek başına uygulanabilirlik veya uygunluk kanıtı sayılmaz. [T1 ve devamı]

Teknik kaynakUygulama sınırı
HSE HSG258Lokal emiş sistemlerinin tasarım, devreye alma ve performans değerlendirmesi için teknik rehberdir; İngiltere kontrol süreleri Türkiye için yasal süre olarak kullanılmaz.
Proses ve patlamadan korunma belgeleriKirleticinin özelliği, emiş talebi ve yanıcı toz senaryosu esas alınır. Genel mahal havalandırması özel proses emişinin yerine geçmez.

Standartların tam metinleri üzerinden ekipmana uygun madde, deney koşulu ve kabul sınırı belirlenmelidir. Bu rehberde sayısal limit bulunmaması, testin limitsiz yapılabileceği anlamına gelmez.

Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü bileşenleri ve kontrol sınırları
Bileşenler ve kontrol sınırları

Ayrıntılı teknik inceleme

Yakalama bölgesi

Emiş ağzı ile kaynak arasındaki konum ve proses hareketi değerlendirilir. Ölçümler üretim koşullarıyla ilişkilendirilir. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.

Kanal ve filtre

Birikme, sızdırma, filtre basınç farkı ve temizleme düzeni incelenir. Basınç farkı tek başına tüm sistem performansını göstermez. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.

Yanıcı toz

Tozun patlayıcılık özellikleri biliniyorsa uygun patlamadan korunma düzeni ayrıca değerlendirilir. Sıradan filtre değişimi bu incelemenin yerine geçmez. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.

Kontrol hazırlığı ve güvenli uygulama

Ekipman kimliği, kullanım kılavuzu, önceki raporlar, bakım kayıtları ve yapılan değişiklikler hazırlanır. Proje gerektiren tesislerde güncel proje sahadaki düzenle karşılaştırılır. Kapsam, teknik çizim veya envanter üzerinde tanımlanır; yardımcı sistemlerin dahil olup olmadığı önceden kararlaştırılır.

Duruş, erişim ve enerji izolasyonu kontrol ekibiyle koordine edilir. Basınç, sıcaklık, elektrik ve hareket kaynakları ayrı dikkate alınır. Emniyet devrelerini etkisizleştirerek veya koruyucuları açık bırakarak normal çalışma deneyi yapılmaz. Bu metin sökme, basınçlandırma veya arıza giderme talimatı değildir.

Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü güvenli uygulama aşamaları
Güvenli kontrol uygulama sırası

Ölçüm ve fonksiyon doğrulaması

Ölçümün amacı önce tanımlanır: görünür hasar incelemesi, performans ölçümü ve güvenlik fonksiyonu testi farklı kanıtlar üretir. Test öncesinde beklenen davranış, test koşulu ve güvenli durdurma yöntemi belirlenir. Uygun ölçüm aracı seçilir; cihaz kimliği ve kalibrasyon bilgisi kayıtla ilişkilendirilir.

Bir düğmenin, motorun veya göstergenin çalışması tüm güvenlik zincirini doğrulamaz. Sonuç ilgili bileşen ve çalışma modu için yorumlanır. Aynı sistemde farklı çalışma modları varsa hangi modun değerlendirildiği açıkça yazılır. Yapılmayan deney yapılmış gibi olumlu işaretlenmez.

Bulguların raporlanması

Bulgu; ekipman kimliği, konum, yöntem, gözlem veya ölçüm ve kabul kaynağıyla birlikte kaydedilir. Fotoğraf açıklaması bulgunun yerini göstermelidir. Bakımın tamamlanması ile düzeltmenin doğrulanması ayrı aşamalardır. Güvenlik fonksiyonu üzerinde işlem yapılmışsa ilgili işlevin yeniden değerlendirilmesi gerekir.

İşletme takip şablonu

Bu tablo hazırlık ve takip içindir; resmi kontrol raporu değildir.

Kayıt alanıDoldurulacak bilgi
Ekipman ve konumSeri numarası ve saha tanımı
Kontrol sınırıDahil olan cihaz ve alt sistemler
Teknik dayanakProje ve standart sürümü
Bulgu ve kanıtÖlçüm, fotoğraf ve rapor referansı
DüzeltmeYapılan işlem ve doğrulama kaydı
TakvimSüre gerekçesi ve sonraki tarih

Adım adım teknik kontrol planı

Aşağıdaki adımlar teknik planlama içindir. Ön incelemede çatlak, kontrolsüz kaçak, etkisiz koruma veya güvenli erişim eksikliği saptanırsa dinamik teste geçilmez. Testin iptal nedeni kayıt altına alınır. Basınçlandırma, koruma ayarı ve güvenlik devresine müdahale için yalnızca ekipmana özel yetkili prosedür kullanılmalıdır.

Kimlik ve tasarım koşullarını eşleştirme

Kirletici kaynak bölümünden başlayarak Davlumbaz, Kanal ve ayırıcı, Fan ve atış bağlantılarını proje veya makine şemasında izleyin. Etiket ve teknik dosya aynı varlığa ait olmalıdır. Yenilenen bileşenler, değişen çalışma modları ve önceki kontrolün kapsam dışı bıraktığı alanlar plana işlenir.

Güvenli test hazırlığı

Gaz, basınç, sıcaklık ve elektrik kaynaklarını ayrı tanımlayın. Test noktasına erişim, tahliye güzergâhı ve başka kullanıcıların etkilenmesi değerlendirilir. Hatları gevşeterek basınç kontrolü veya açık alevle kaçak araması yapılmaz.

Kaynakta yakalama incelemesi

Davlumbazın proses ve operatöre göre konumunu inceleyin. Temsilî üretim koşulunda emiş etkinliğini uygun gözlem ve ölçümle değerlendirin; tehlikeli duman üretmeyin.

Kaydedilecek kanıt: Proses yükü, başlık konumu ve ölçüm noktaları. Davlumbaz ağzındaki hız tek başına solunum bölgesindeki kontrolü göstermez.

Kanal ve filtre incelemesi

Kanal birikimi, kaçak hava girişleri, filtre fark basıncı ve temizleme düzenini inceleyin. Yeni branşman eklenmişse dağılımı yeniden değerlendirin.

Kaydedilecek kanıt: Branş durumu ve fark basıncı. Filtre farkının düşük olması her zaman iyi filtrasyon anlamına gelmez.

Atış ve yangın riski incelemesi

Atışın geri emilme olasılığını ve yanıcı toz için tasarlanmış koruma düzenini belge üzerinden değerlendirin. Patlama tahliye veya izolasyon elemanlarını sıradan kapak saymayın.

Kaydedilecek kanıt: Atış konumu ve güvenlik elemanı kimliği. Genel toz temizliği patlama risk değerlendirmesinin yerine geçmez.

Kontrol sonrası normal duruma dönüş

Test için değiştirilen işletme durumlarını kayıt üzerinden geri doğrulayın. Vana, otomatik kumanda ve alarm durumları saha sorumlusuyla karşılaştırılır. Bulguların giderildiğine dair bakım kaydı, gerekirse yeniden fonksiyon doğrulamasıyla tamamlanır. Test yapılmayan bölüm için olumlu sonuç yazılmaz.

Ölçüm noktaları ve kabul kararının kurulması

Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü ölçüm ve kanıt kayıt noktaları
Ölçüm ve kayıt noktaları
Kontrol konusuKaydedilecek kanıtKararda dikkat edilecek nokta
Kaynakta yakalamaProses yükü, başlık konumu ve ölçüm noktalarıDavlumbaz ağzındaki hız tek başına solunum bölgesindeki kontrolü göstermez.
Kanal ve filtreBranş durumu ve fark basıncıFiltre farkının düşük olması her zaman iyi filtrasyon anlamına gelmez.
Atış ve yangın riskiAtış konumu ve güvenlik elemanı kimliğiGenel toz temizliği patlama risk değerlendirmesinin yerine geçmez.

Ölçüm cihazının kimliği, aralığı ve uygun kalibrasyon bilgisi sonuçla ilişkilendirilir. Eşik değere yakın bir ölçümde çözünürlük, belirsizlik ve tekrar edilebilirlik dikkate alınır. Kabul kaynağı gösterilmeden yalnızca normal veya çalışıyor ifadesiyle karar verilmez. Eksik proje ya da bilinmeyen tasarım koşulu sonucu etkiliyorsa sınırlama açıkça yazılır.

Uygunsuzlukların ele alınması

Bulguyu bileşen, konum, gözlem ve teknik dayanak olarak kaydedin. Örneğin kaynakta yakalama için görülen sorun, hangi kanıtın eksik veya hangi işlevin başarısız olduğunu açıklamalıdır. Sadece bakımı yapılmalı ifadesi düzeltmenin ne olacağını göstermez. Kritik güvenlik şüphesinde güvenli duruma geçiş ve kullanımın sınırlandırılması saha prosedürüne göre yönetilir. Hafif ve ağır kusur ifadeleri, Bakanlığın ilgili ekipman için bu sınıfları tanımladığı kriterler varsa o çerçevede kullanılır; bu rehber yeni bir resmî kusur sınıfı üretmez. [K2 EK III 1.9.1]

Teknik şartnameye eklenebilecek kapsam maddeleri

Aşağıdaki metinler hizmet kapsamını tanımlamak için uyarlanabilir; mevzuatın birebir alıntısı değildir.

  1. Kontrol sınırı; Kirletici kaynak, Davlumbaz, Kanal ve ayırıcı, Fan ve atış bileşenlerini ve varsa bunların emniyet arayüzlerini açıkça tanımlamalıdır. Dahil edilmeyen sistemler teklif ve raporda belirtilmelidir.
  2. Yöntem; kaynakta yakalama, kanal ve filtre, atış ve yangın riski başlıkları için uygulanacak inceleme, ölçüm ve fonksiyon doğrulamalarını içermelidir. Kabul kaynağı ve çalışma koşulu her ölçüm kaydıyla ilişkilendirilmelidir.
  3. Rapor; ekipman kimliği, kontrol sınırı, teknik dayanak, kullanılan cihazlar, bulgular, deney sınırlamaları ve sonuç içermelidir. Bakım sonrası doğrulama gerektiren işlevler açıkça belirtilmelidir.
  4. Kontrol takvimi; ilgili ekipman sınıfı ve yasal dönemle gerekçelendirilmelidir. Teknik öneriyle seçilmiş bir yıllık plan, mevzuatta bütün sistem için verilmiş kesin süre gibi gösterilmemelidir.

Doldurulabilir teknik kayıt örneği

Bu boş şablon kontrol hazırlığı ve bulgu takibi içindir; imzalı resmî muayene raporunun yerine geçmez.

AlanKayıt
Ekipman veya sistem kimliği........................................................
Kontrol edilen bölüm........................................................
Çalışma koşulu ve mod........................................................
Ölçüm ve birim........................................................
Kabul kaynağı ve kriter........................................................
Bulgu ve fotoğraf numarası........................................................
Düzeltme ve yeniden doğrulama........................................................

Sık sorulan teknik sorular

Genel havalandırma lokal emişin yerine geçer mi

Kirletici kaynağında yakalanması gerekiyorsa çoğunlukla aynı korumayı sağlamaz. Ortama yayılan kirleticiyi seyreltmek ile yayılmadan toplamak farklı kontrol stratejileridir.

Davlumbazı kaynaktan uzaklaştırmak neden önemlidir

Yakalama etkinliği mesafeyle değişir. Ergonomi için yapılan yer değişikliği emişi zayıflatabilir; yeni konum temsilî proses koşulunda değerlendirilmelidir.

Fan büyütmek her emiş sorununu çözer mi

Hayır. Başlık tasarımı, kanal dengesi ve filtre direnci de önemlidir. Rastgele kapasite artışı gürültü, enerji tüketimi veya başka branşlarda dengesizlik oluşturabilir.

Yeni bir emiş kolu mevcut sistemi etkiler mi

Evet. Toplam talep ve hava dağılımı değişebilir. Yeni kol bağlandıktan sonra mevcut başlıklardaki performansın da korunup korunmadığı değerlendirilir.

Filtre fark basıncı hangi koşulla kaydedilir

Fan hızı, açık branşlar ve proses yüküyle birlikte kaydedilir. Farklı çalışma koşullarındaki iki basınç değeri doğrudan filtre ömrü göstergesi sayılamaz.

Temiz görünen hava güvenli hava mıdır

Hayır. İnce parçacıklar ve bazı gazlar görünmeyebilir. Emiş performansı yanında gerekli iş hijyeni değerlendirmesi ayrı yapılır.

Yanıcı toz için sıradan aspiratör yeterli midir

Böyle bir genelleme yapılamaz. Toz özellikleri, tutuşma kaynakları, filtre yerleşimi ve gerekli patlamadan korunma önlemleri sistem tasarımında değerlendirilmelidir.

Atılan hava tekrar içeri dönebilir mi

Atış ile taze hava girişinin konumu ve çevresel akış buna neden olabilir. Sadece fan debisi değil, atış güzergâhı ve geri emilme riski de incelenir.

İngiltere rehberindeki kontrol aralığı Türkiye için geçerli midir

Hayır. HSE teknik rehberlerinden yöntem için yararlanılabilir; hukuki kontrol süresi Türkiye mevzuatı ve gerçek ekipman sınıfıyla belirlenir.

Operatör şikâyetleri ölçüm noktası seçimini etkiler mi

Evet. Toz kaçışı ve koku şikâyetleri temsilî senaryo seçimine yardımcı olur; ancak tek başına nicel sonuç veya maruziyet sınırı aşıldığı kanıtı sayılmaz.

Emiş ağzının dumanı içeri çektiği görülürse ölçüm gereksiz mi

Gözlem faydalıdır ancak nicel performansın ve bütün çalışma koşullarının yerine geçmez. Temsilî proses yükü ve uygun ölçüm birlikte değerlendirilir.

Filtre çıkış havası atölyeye geri verilebilir mi

Kirletici özelliği, filtrasyon ve gerekli güvenlik önlemleri değerlendirilmelidir. Her toz toplama sisteminde geri dönüş havası otomatik uygun kabul edilmez.

Kanal temizleme kapağı sızdırıyorsa ne etkilenir

İstenmeyen hava girişi veya kirletici kaçışı ve dağılım değişimi oluşabilir. Kaçağın yönü işletme basıncına bağlıdır; görsel kayıt performansla ilişkilendirilir.

Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı kontrolü için süre ve yasal kapsam nasıl belirlenir

Sistem havalandırma tesisatı kapsamındaysa EK III Tablo 3 ve 2.3.6 üzerinden değerlendirilir. Kapsam eşleştirmesi yapılmadan bağımsız bir toz toplama ünitesine otomatik süre atanmaz.

Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı için hangi teknik standartlar seçilir

HSE HSG258: Lokal emiş sistemlerinin tasarım, devreye alma ve performans değerlendirmesi için teknik rehberdir; İngiltere kontrol süreleri Türkiye için yasal süre olarak kullanılmaz. Proses ve patlamadan korunma belgeleri: Kirleticinin özelliği, emiş talebi ve yanıcı toz senaryosu esas alınır. Genel mahal havalandırması özel proses emişinin yerine geçmez. Türkiye’de uygulanacak TS karşılığı, baskı ve kapsam ayrıca doğrulanır.

İlgili hizmet sayfaları

Bu sayfa Mekanik tesisatlar periyodik kontrolü başlığının alt konularından biridir. Tesisinizdeki diğer mekanik sistemler için:

Mekanik tesisat dışındaki kontrol ve ölçüm hizmetlerimiz:

Hizmet kapsamının planlanması

Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü için ekipman adedi, model veya proje, tesis konumu, önceki rapor ve duruş bilgisi üzerinden kapsam belirlenebilir. SÖZTEK ile görüşmede hangi bileşenlerin ve hangi deneylerin dahil olduğu netleştirilmelidir. Teknik inceleme yapılmadan uygunluk sonucu taahhüt edilmez.

Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü kapsamını netleştirmek için ekipman listesi, proje, önceki raporlar ve uygun duruş zamanını paylaşabilirsiniz. Teklif talep formunu doldurarak kapsam ve program teklifi isteyebilirsiniz.

Kaynaklar ve teknik güncelleme

K1 Yönetmelik resmi kurum kopyası ve EK III tabloları

K2 ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması

T1 HSE HSG258 lokal emiş rehberi

Kaynak gözden geçirme tarihi 21 Eylül 2026. K1 Aralık 2025 kurum kopyasıdır ve K2 değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Kontrol tarihinde yürürlükteki konsolide düzenleme esas alınır. Katalog bağlantıları standartların kapsamını açıklar; tam standart metni yerine geçmez. Yabancı rehberlerdeki yasal süreler Türkiye için kullanılmaz.