Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü, kirletici kaynak, davlumbaz, kanal ve ayırıcı, fan ve atış bölümlerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu teknik rehber; tesis yöneticisi, bakım sorumlusu ve kontrol hazırlığını yürüten kişiler için kapsamı, kanıtları ve uygulama sırasını açıklar. Muayene ve deneyler yetkin kişilerce, ekipmana özel güvenli test planıyla yapılır; metin üretici kullanım veya müdahale talimatının yerine geçmez.
Kapsam ve çalışma prensibi
Amaç kirleticiyi çalışanın solunum bölgesine yayılmadan kaynağında yakalamaktır. Fanın dönmesi, davlumbazın yeterli yakalama sağladığını kanıtlamaz.
Kontrol süresi ve mevzuat dayanağı
Sistem havalandırma tesisatı kapsamındaysa EK III Tablo 3 ve 2.3.6 üzerinden değerlendirilir. Kapsam eşleştirmesi yapılmadan bağımsız bir toz toplama ünitesine otomatik süre atanmaz. [K1, K2]
Yönetmelik madde 7 ve EK III ilgili tablo satırı birlikte ele alınır. 23 Aralık 2025 değişikliği kapsamın tablolardaki ekipman ve ekipman gruplarına göre belirlenmesini vurgular. Günlük işletme gözetimi, bakım ve periyodik kontrol farklı faaliyetlerdir. Arıza veya güvenliği etkileyen değişiklikte takvim beklemek uygun değildir. Kontrol tarihinde geçerli düzenleme ve ekipmana özgü Bakanlık kriteri ayrıca doğrulanır.
Standartların seçimi ve kapsam sınırları
Aşağıdaki teknik kaynaklar birer kapsam eşleştirmesidir. Tasarım standardı, bakım gereği ve yasal periyodik kontrol dönemi aynı şey değildir. Mevzuatta yer alan TS atfı ile güncel uluslararası baskı ayrı kaydedilir. Standart numarası tek başına uygulanabilirlik veya uygunluk kanıtı sayılmaz. [T1 ve devamı]
| Teknik kaynak | Uygulama sınırı |
|---|---|
| HSE HSG258 | Lokal emiş sistemlerinin tasarım, devreye alma ve performans değerlendirmesi için teknik rehberdir; İngiltere kontrol süreleri Türkiye için yasal süre olarak kullanılmaz. |
| Proses ve patlamadan korunma belgeleri | Kirleticinin özelliği, emiş talebi ve yanıcı toz senaryosu esas alınır. Genel mahal havalandırması özel proses emişinin yerine geçmez. |
Standartların tam metinleri üzerinden ekipmana uygun madde, deney koşulu ve kabul sınırı belirlenmelidir. Bu rehberde sayısal limit bulunmaması, testin limitsiz yapılabileceği anlamına gelmez.

Ayrıntılı teknik inceleme
Yakalama bölgesi
Emiş ağzı ile kaynak arasındaki konum ve proses hareketi değerlendirilir. Ölçümler üretim koşullarıyla ilişkilendirilir. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.
Kanal ve filtre
Birikme, sızdırma, filtre basınç farkı ve temizleme düzeni incelenir. Basınç farkı tek başına tüm sistem performansını göstermez. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.
Yanıcı toz
Tozun patlayıcılık özellikleri biliniyorsa uygun patlamadan korunma düzeni ayrıca değerlendirilir. Sıradan filtre değişimi bu incelemenin yerine geçmez. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.
Kontrol hazırlığı ve güvenli uygulama
Ekipman kimliği, kullanım kılavuzu, önceki raporlar, bakım kayıtları ve yapılan değişiklikler hazırlanır. Proje gerektiren tesislerde güncel proje sahadaki düzenle karşılaştırılır. Kapsam, teknik çizim veya envanter üzerinde tanımlanır; yardımcı sistemlerin dahil olup olmadığı önceden kararlaştırılır.
Duruş, erişim ve enerji izolasyonu kontrol ekibiyle koordine edilir. Basınç, sıcaklık, elektrik ve hareket kaynakları ayrı dikkate alınır. Emniyet devrelerini etkisizleştirerek veya koruyucuları açık bırakarak normal çalışma deneyi yapılmaz. Bu metin sökme, basınçlandırma veya arıza giderme talimatı değildir.

Ölçüm ve fonksiyon doğrulaması
Ölçümün amacı önce tanımlanır: görünür hasar incelemesi, performans ölçümü ve güvenlik fonksiyonu testi farklı kanıtlar üretir. Test öncesinde beklenen davranış, test koşulu ve güvenli durdurma yöntemi belirlenir. Uygun ölçüm aracı seçilir; cihaz kimliği ve kalibrasyon bilgisi kayıtla ilişkilendirilir.
Bir düğmenin, motorun veya göstergenin çalışması tüm güvenlik zincirini doğrulamaz. Sonuç ilgili bileşen ve çalışma modu için yorumlanır. Aynı sistemde farklı çalışma modları varsa hangi modun değerlendirildiği açıkça yazılır. Yapılmayan deney yapılmış gibi olumlu işaretlenmez.
Bulguların raporlanması
Bulgu; ekipman kimliği, konum, yöntem, gözlem veya ölçüm ve kabul kaynağıyla birlikte kaydedilir. Fotoğraf açıklaması bulgunun yerini göstermelidir. Bakımın tamamlanması ile düzeltmenin doğrulanması ayrı aşamalardır. Güvenlik fonksiyonu üzerinde işlem yapılmışsa ilgili işlevin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
İşletme takip şablonu
Bu tablo hazırlık ve takip içindir; resmi kontrol raporu değildir.
| Kayıt alanı | Doldurulacak bilgi |
|---|---|
| Ekipman ve konum | Seri numarası ve saha tanımı |
| Kontrol sınırı | Dahil olan cihaz ve alt sistemler |
| Teknik dayanak | Proje ve standart sürümü |
| Bulgu ve kanıt | Ölçüm, fotoğraf ve rapor referansı |
| Düzeltme | Yapılan işlem ve doğrulama kaydı |
| Takvim | Süre gerekçesi ve sonraki tarih |
Adım adım teknik kontrol planı
Aşağıdaki adımlar teknik planlama içindir. Ön incelemede çatlak, kontrolsüz kaçak, etkisiz koruma veya güvenli erişim eksikliği saptanırsa dinamik teste geçilmez. Testin iptal nedeni kayıt altına alınır. Basınçlandırma, koruma ayarı ve güvenlik devresine müdahale için yalnızca ekipmana özel yetkili prosedür kullanılmalıdır.
Kimlik ve tasarım koşullarını eşleştirme
Kirletici kaynak bölümünden başlayarak Davlumbaz, Kanal ve ayırıcı, Fan ve atış bağlantılarını proje veya makine şemasında izleyin. Etiket ve teknik dosya aynı varlığa ait olmalıdır. Yenilenen bileşenler, değişen çalışma modları ve önceki kontrolün kapsam dışı bıraktığı alanlar plana işlenir.
Güvenli test hazırlığı
Gaz, basınç, sıcaklık ve elektrik kaynaklarını ayrı tanımlayın. Test noktasına erişim, tahliye güzergâhı ve başka kullanıcıların etkilenmesi değerlendirilir. Hatları gevşeterek basınç kontrolü veya açık alevle kaçak araması yapılmaz.
Kaynakta yakalama incelemesi
Davlumbazın proses ve operatöre göre konumunu inceleyin. Temsilî üretim koşulunda emiş etkinliğini uygun gözlem ve ölçümle değerlendirin; tehlikeli duman üretmeyin.
Kaydedilecek kanıt: Proses yükü, başlık konumu ve ölçüm noktaları. Davlumbaz ağzındaki hız tek başına solunum bölgesindeki kontrolü göstermez.
Kanal ve filtre incelemesi
Kanal birikimi, kaçak hava girişleri, filtre fark basıncı ve temizleme düzenini inceleyin. Yeni branşman eklenmişse dağılımı yeniden değerlendirin.
Kaydedilecek kanıt: Branş durumu ve fark basıncı. Filtre farkının düşük olması her zaman iyi filtrasyon anlamına gelmez.
Atış ve yangın riski incelemesi
Atışın geri emilme olasılığını ve yanıcı toz için tasarlanmış koruma düzenini belge üzerinden değerlendirin. Patlama tahliye veya izolasyon elemanlarını sıradan kapak saymayın.
Kaydedilecek kanıt: Atış konumu ve güvenlik elemanı kimliği. Genel toz temizliği patlama risk değerlendirmesinin yerine geçmez.
Kontrol sonrası normal duruma dönüş
Test için değiştirilen işletme durumlarını kayıt üzerinden geri doğrulayın. Vana, otomatik kumanda ve alarm durumları saha sorumlusuyla karşılaştırılır. Bulguların giderildiğine dair bakım kaydı, gerekirse yeniden fonksiyon doğrulamasıyla tamamlanır. Test yapılmayan bölüm için olumlu sonuç yazılmaz.
Ölçüm noktaları ve kabul kararının kurulması

| Kontrol konusu | Kaydedilecek kanıt | Kararda dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Kaynakta yakalama | Proses yükü, başlık konumu ve ölçüm noktaları | Davlumbaz ağzındaki hız tek başına solunum bölgesindeki kontrolü göstermez. |
| Kanal ve filtre | Branş durumu ve fark basıncı | Filtre farkının düşük olması her zaman iyi filtrasyon anlamına gelmez. |
| Atış ve yangın riski | Atış konumu ve güvenlik elemanı kimliği | Genel toz temizliği patlama risk değerlendirmesinin yerine geçmez. |
Ölçüm cihazının kimliği, aralığı ve uygun kalibrasyon bilgisi sonuçla ilişkilendirilir. Eşik değere yakın bir ölçümde çözünürlük, belirsizlik ve tekrar edilebilirlik dikkate alınır. Kabul kaynağı gösterilmeden yalnızca normal veya çalışıyor ifadesiyle karar verilmez. Eksik proje ya da bilinmeyen tasarım koşulu sonucu etkiliyorsa sınırlama açıkça yazılır.
Uygunsuzlukların ele alınması
Bulguyu bileşen, konum, gözlem ve teknik dayanak olarak kaydedin. Örneğin kaynakta yakalama için görülen sorun, hangi kanıtın eksik veya hangi işlevin başarısız olduğunu açıklamalıdır. Sadece bakımı yapılmalı ifadesi düzeltmenin ne olacağını göstermez. Kritik güvenlik şüphesinde güvenli duruma geçiş ve kullanımın sınırlandırılması saha prosedürüne göre yönetilir. Hafif ve ağır kusur ifadeleri, Bakanlığın ilgili ekipman için bu sınıfları tanımladığı kriterler varsa o çerçevede kullanılır; bu rehber yeni bir resmî kusur sınıfı üretmez. [K2 EK III 1.9.1]
Teknik şartnameye eklenebilecek kapsam maddeleri
Aşağıdaki metinler hizmet kapsamını tanımlamak için uyarlanabilir; mevzuatın birebir alıntısı değildir.
- Kontrol sınırı; Kirletici kaynak, Davlumbaz, Kanal ve ayırıcı, Fan ve atış bileşenlerini ve varsa bunların emniyet arayüzlerini açıkça tanımlamalıdır. Dahil edilmeyen sistemler teklif ve raporda belirtilmelidir.
- Yöntem; kaynakta yakalama, kanal ve filtre, atış ve yangın riski başlıkları için uygulanacak inceleme, ölçüm ve fonksiyon doğrulamalarını içermelidir. Kabul kaynağı ve çalışma koşulu her ölçüm kaydıyla ilişkilendirilmelidir.
- Rapor; ekipman kimliği, kontrol sınırı, teknik dayanak, kullanılan cihazlar, bulgular, deney sınırlamaları ve sonuç içermelidir. Bakım sonrası doğrulama gerektiren işlevler açıkça belirtilmelidir.
- Kontrol takvimi; ilgili ekipman sınıfı ve yasal dönemle gerekçelendirilmelidir. Teknik öneriyle seçilmiş bir yıllık plan, mevzuatta bütün sistem için verilmiş kesin süre gibi gösterilmemelidir.
Doldurulabilir teknik kayıt örneği
Bu boş şablon kontrol hazırlığı ve bulgu takibi içindir; imzalı resmî muayene raporunun yerine geçmez.
| Alan | Kayıt |
|---|---|
| Ekipman veya sistem kimliği | ........................................................ |
| Kontrol edilen bölüm | ........................................................ |
| Çalışma koşulu ve mod | ........................................................ |
| Ölçüm ve birim | ........................................................ |
| Kabul kaynağı ve kriter | ........................................................ |
| Bulgu ve fotoğraf numarası | ........................................................ |
| Düzeltme ve yeniden doğrulama | ........................................................ |
Sık sorulan teknik sorular
Genel havalandırma lokal emişin yerine geçer mi
Kirletici kaynağında yakalanması gerekiyorsa çoğunlukla aynı korumayı sağlamaz. Ortama yayılan kirleticiyi seyreltmek ile yayılmadan toplamak farklı kontrol stratejileridir.
Davlumbazı kaynaktan uzaklaştırmak neden önemlidir
Yakalama etkinliği mesafeyle değişir. Ergonomi için yapılan yer değişikliği emişi zayıflatabilir; yeni konum temsilî proses koşulunda değerlendirilmelidir.
Fan büyütmek her emiş sorununu çözer mi
Hayır. Başlık tasarımı, kanal dengesi ve filtre direnci de önemlidir. Rastgele kapasite artışı gürültü, enerji tüketimi veya başka branşlarda dengesizlik oluşturabilir.
Yeni bir emiş kolu mevcut sistemi etkiler mi
Evet. Toplam talep ve hava dağılımı değişebilir. Yeni kol bağlandıktan sonra mevcut başlıklardaki performansın da korunup korunmadığı değerlendirilir.
Filtre fark basıncı hangi koşulla kaydedilir
Fan hızı, açık branşlar ve proses yüküyle birlikte kaydedilir. Farklı çalışma koşullarındaki iki basınç değeri doğrudan filtre ömrü göstergesi sayılamaz.
Temiz görünen hava güvenli hava mıdır
Hayır. İnce parçacıklar ve bazı gazlar görünmeyebilir. Emiş performansı yanında gerekli iş hijyeni değerlendirmesi ayrı yapılır.
Yanıcı toz için sıradan aspiratör yeterli midir
Böyle bir genelleme yapılamaz. Toz özellikleri, tutuşma kaynakları, filtre yerleşimi ve gerekli patlamadan korunma önlemleri sistem tasarımında değerlendirilmelidir.
Atılan hava tekrar içeri dönebilir mi
Atış ile taze hava girişinin konumu ve çevresel akış buna neden olabilir. Sadece fan debisi değil, atış güzergâhı ve geri emilme riski de incelenir.
İngiltere rehberindeki kontrol aralığı Türkiye için geçerli midir
Hayır. HSE teknik rehberlerinden yöntem için yararlanılabilir; hukuki kontrol süresi Türkiye mevzuatı ve gerçek ekipman sınıfıyla belirlenir.
Operatör şikâyetleri ölçüm noktası seçimini etkiler mi
Evet. Toz kaçışı ve koku şikâyetleri temsilî senaryo seçimine yardımcı olur; ancak tek başına nicel sonuç veya maruziyet sınırı aşıldığı kanıtı sayılmaz.
Emiş ağzının dumanı içeri çektiği görülürse ölçüm gereksiz mi
Gözlem faydalıdır ancak nicel performansın ve bütün çalışma koşullarının yerine geçmez. Temsilî proses yükü ve uygun ölçüm birlikte değerlendirilir.
Filtre çıkış havası atölyeye geri verilebilir mi
Kirletici özelliği, filtrasyon ve gerekli güvenlik önlemleri değerlendirilmelidir. Her toz toplama sisteminde geri dönüş havası otomatik uygun kabul edilmez.
Kanal temizleme kapağı sızdırıyorsa ne etkilenir
İstenmeyen hava girişi veya kirletici kaçışı ve dağılım değişimi oluşabilir. Kaçağın yönü işletme basıncına bağlıdır; görsel kayıt performansla ilişkilendirilir.
Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı kontrolü için süre ve yasal kapsam nasıl belirlenir
Sistem havalandırma tesisatı kapsamındaysa EK III Tablo 3 ve 2.3.6 üzerinden değerlendirilir. Kapsam eşleştirmesi yapılmadan bağımsız bir toz toplama ünitesine otomatik süre atanmaz.
Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı için hangi teknik standartlar seçilir
HSE HSG258: Lokal emiş sistemlerinin tasarım, devreye alma ve performans değerlendirmesi için teknik rehberdir; İngiltere kontrol süreleri Türkiye için yasal süre olarak kullanılmaz. Proses ve patlamadan korunma belgeleri: Kirleticinin özelliği, emiş talebi ve yanıcı toz senaryosu esas alınır. Genel mahal havalandırması özel proses emişinin yerine geçmez. Türkiye’de uygulanacak TS karşılığı, baskı ve kapsam ayrıca doğrulanır.
İlgili hizmet sayfaları
Bu sayfa Mekanik tesisatlar periyodik kontrolü başlığının alt konularından biridir. Tesisinizdeki diğer mekanik sistemler için:
- Havalandırma ve Klima Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Yangın Söndürme Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Yangın Pompası ve Pompa Grubu Periyodik Kontrolü
- Sprinkler Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Yangın Dolabı ve Hidrant Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Basınçlı Hava Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Isıtma Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Soğutma Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Endüstriyel Gaz Tesisatı Kontrolü
- Doğal Gaz ve CNG Besleme Tesisatı Güvenlik Kontrolü
- Duman Tahliye ve Basınçlandırma Tesisatı Kontrolü
Mekanik tesisat dışındaki kontrol ve ölçüm hizmetlerimiz:
- Kaldırma ve iletme ekipmanları periyodik kontrolü
- Basınçlı kap ve ekipmanlar periyodik kontrolü
- Elektrik tesisatı ve topraklama periyodik kontrolü
- Tahribatsız muayene (NDT)
- İş hijyeni ve ortam ölçümleri
- Hizmet verilen iller
Hizmet kapsamının planlanması
Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü için ekipman adedi, model veya proje, tesis konumu, önceki rapor ve duruş bilgisi üzerinden kapsam belirlenebilir. SÖZTEK ile görüşmede hangi bileşenlerin ve hangi deneylerin dahil olduğu netleştirilmelidir. Teknik inceleme yapılmadan uygunluk sonucu taahhüt edilmez.
Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü kapsamını netleştirmek için ekipman listesi, proje, önceki raporlar ve uygun duruş zamanını paylaşabilirsiniz. Teklif talep formunu doldurarak kapsam ve program teklifi isteyebilirsiniz.
Kaynaklar ve teknik güncelleme
K1 Yönetmelik resmi kurum kopyası ve EK III tabloları
K2 ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması
T1 HSE HSG258 lokal emiş rehberi
Kaynak gözden geçirme tarihi 21 Eylül 2026. K1 Aralık 2025 kurum kopyasıdır ve K2 değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Kontrol tarihinde yürürlükteki konsolide düzenleme esas alınır. Katalog bağlantıları standartların kapsamını açıklar; tam standart metni yerine geçmez. Yabancı rehberlerdeki yasal süreler Türkiye için kullanılmaz.
