Buhar kazanı periyodik kontrolü, ekipmanın kullanım sırasında güvenli durumda kalıp kalmadığının muayene ve uygulanabilir testlerle değerlendirilmesidir. Bu rehber basınçlı gövde bütünlüğü, düşük su seviyesi ve aşırı basınç konularına odaklanır. Kontrol kapsamı, ekipmanın imalat dokümanı ve gerçek kullanım koşullarıyla belirlenir; bakım kaydı ile periyodik kontrol raporu ayrı tutulur.
Kontrol süresi ve uygulanacak mevzuat
İlgili standartta süre belirtilmemişse 1 yıl. Bu ifade ekipmanın ilgili sınıfa girmesi ve uygulanabilir standardın hükümleriyle birlikte değerlendirilir. [K1, K2]
Buhar ve kızgın su kazanlarında basınçlı gövdeyle birlikte seviye ve basınç korumalarının güvenilirliği önemlidir. Kontrol kapsamına gövde ve kaynak bölgeleri, bağlantılar, korozyon izleri, su tarafındaki tortu ve birikimler, kaçaklar, emniyet valfleri, basınç göstergeleri ve düşük su seviyesi korumaları alınır. Su borulu ve alev duman borulu kazanlar aynı tasarım standardına sahip kabul edilmez.
Tablo 1 bu grup için TS EN 12952 serisi, TS EN 12953 serisi ve TS 497 standartlarına atıf yapar. Uygun standart kazan tasarımına göre seçilir. İlgili standartta süre yoksa periyodik kontrol dönemi bir yıldır; test planında EK III 2.1.1 ayrımı korunur. Su şartlandırma ve blöf kayıtları, gözlenen korozyonun değerlendirilmesine yardımcı olur; bakım kayıtları tek başına periyodik kontrol raporunun yerini tutmaz. [K1]
23 Aralık 2025 düzenlemesi buhar kazanlarını ekipman muayene kuruluşu kapsamına eklemiş ve 1 Ocak 2027 tarihine kadar geçiş öngörmüştür. Hizmet alınırken kontrolün yapılacağı tarihte geçerli kuruluş ve personel yetkileri ayrıca doğrulanmalıdır. [K2]
Standartlar ve teknik kapsam
TS EN 12952 serisi, TS EN 12953 serisi ve TS 497. Bunlar ekipmanın tasarımıyla eşleştirilerek kullanılır; her standart bütün alt türlere uygulanmaz. İmalat tarihine ve onayına uygun sürüm ile periyodik kontrole ilişkin hükümler belirlenir. Tam standart metni ve üretici dokümanı görülmeden sayısal kabul veya ret sınırı üretilmez. [K1 EK III 1.11 ve 2.1.5]
Buhar kazanları için 23 Aralık 2025 düzenlemesindeki ekipman muayene kuruluşu geçişi ayrıca takip edilmelidir. Bakanlık duyurusu 1 Ocak 2027 tarihine kadar uyum süreci öngörür; hizmet tarihinde geçerli yetki koşulları doğrulanır. [K2]

İncelenen bileşenler ve teknik kontrol kapsamı — açıklayıcı şema
Teknik inceleme noktaları
Aşağıdaki kapsam bir kontrol planı oluşturmak içindir. Kabul kararı, yetkili kişinin uygun yöntemle elde ettiği bulgular ve ilgili teknik ölçütlerle verilir.
Basınçlı gövde
Gövde, kaynaklar, boru ve bağlantılarda kaçak, korozyon ve deformasyon; önceki onarımların yerleri. Bulguların yeri ve kapsamı kaydedilir. Önceki rapordaki aynı bölgeyle karşılaştırma yapılması, değişimin izlenmesini sağlar; incelenemeyen alanlar açıkça belirtilir.
Seviye güvenliği
Seviye göstergeleri ile düşük su korumasının proje ve üreticiye göre ayrı değerlendirilmesi. Bulguların yeri ve kapsamı kaydedilir. Önceki rapordaki aynı bölgeyle karşılaştırma yapılması, değişimin izlenmesini sağlar; incelenemeyen alanlar açıkça belirtilir.
Basınç koruması
Manometre, emniyet valfi ve basınç kumandalarının uygunluğu ve doğrulama kayıtları. Bulguların yeri ve kapsamı kaydedilir. Önceki rapordaki aynı bölgeyle karşılaştırma yapılması, değişimin izlenmesini sağlar; incelenemeyen alanlar açıkça belirtilir.
İşletme geçmişi
Su şartlandırma, blöf, aşırı sıcaklık, duruş ve onarım kayıtlarının bulgularla eşleştirilmesi. Bulguların yeri ve kapsamı kaydedilir. Önceki rapordaki aynı bölgeyle karşılaştırma yapılması, değişimin izlenmesini sağlar; incelenemeyen alanlar açıkça belirtilir.
Kontrol uygulamasının aşamaları
Muayene ve test, güvenli çalışma koşulları oluşturulmadan başlatılmaz. Aşağıdaki aşamalar işi planlamak içindir; basınçlandırma veya ekipmana müdahale talimatı değildir.
1 Ekipmanı ve kontrol sınırını tanımlama
Etiket, imalat standardı ve önceki rapor aynı ekipmanla eşleştirilir. Gövde, kaynaklar, boru ve bağlantılarda kaçak, korozyon ve deformasyon; önceki onarımların yerleri.
2 Güvenli erişimi hazırlama
İşveren ve kontrol ekibi duruş, izolasyon, akışkan ve sıcaklık koşullarını koordine eder. Kapalı alana giriş veya tehlikeli akışkan söz konusuysa ilgili izin ve önlemler ayrıca planlanır.
3 Muayene ve fonksiyonları değerlendirme
Seviye göstergeleri ile düşük su korumasının proje ve üreticiye göre ayrı değerlendirilmesi. Manometre, emniyet valfi ve basınç kumandalarının uygunluğu ve doğrulama kayıtları. Fonksiyon testi yapılmayan bir eleman yalnızca görünümüne dayanılarak çalışır kabul edilmez.
4 Gerekli test ve ölçümleri uygulama
Yöntem, test koşulları ve kabul ölçütü ekipman dokümanına bağlanır. Ölçüm cihazı tanımı, kalibrasyon bilgisi ve ölçüm bölgesi kaydedilir; sonuç uygun teknik sınırla karşılaştırılır.
5 Sonuç ve takip kaydını tamamlama
Uygunsuzluklar ekipman kimliğiyle ilişkilendirilir. Kullanıma etkisi, düzeltme ihtiyacı ve sonraki kontrol tarihi raporlanır. Bakımın tamamlanmasıyla kontrol kararının verilmesi ayrı kayıtlar halinde izlenir.

Kontrol uygulamasının beş aşaması — açıklayıcı şema
Muayene ile basınç testi arasındaki fark
EK III 2.1.1, standartlarda aksi belirtilmedikçe her periyodik kontrolde muayene yapılmasını öngörür. Aynı maddenin a bendinde azami yılda bir işletme basıncıyla; işletme basıncı belirlenmemişse etiket azami basıncıyla hidrostatik test esası bulunur. b bendinde azami üç yılda bir veya her önemli bakım ve onarımdan sonra imalat standardındaki hidrostatik test basıncı; bu değer yoksa azami basıncın 1,5 katı esas alınır. Bu yüzden yıllık muayene ile üç yıllık test birbirinin yerine geçmez. [K1]
Alternatif tahribatsız muayene EK III 2.1.3 koşullarına bağlıdır. Ekipman veya proses özelliği nedeniyle hidrostatik testin mümkün olmaması, standardın ya da standart yoksa üretici talimatının uygun alternatifi tanımlaması ve gerekçenin rapora yazılması gerekir. Üretimi durduramamak tek başına gerekçe değildir. NDT personeli için EK III 1.12 ve TS EN ISO 9712 koşulları dikkate alınır. [K1, K2]
Hizmet şartnamesine eklenebilecek maddeler
Aşağıdaki Ş maddeleri örnek şartname hükümleridir, mevzuat madde numarası değildir. Ekipmanın gerçek kapsamına göre uyarlanır.
Ş1 Ekipmana özgü kapsam
Basınçlı gövde ve seviye güvenliği incelemelerinin sınırları raporda belirtilir. Kapsam dışı bırakılan bileşenler açıkça yazılır. Ekipmanın seri numarası ve kullanılan teknik dayanak izlenebilir tutulur. [K1 EK III 1.7]
Ş2 Yöntem ve ölçüt
Basınçlı gövde bütünlüğü, düşük su seviyesi ve aşırı basınç için seçilen muayene ve doğrulama yöntemleri belirtilir. Cihaz kayıtları ile sayısal sonuçlar, karşılaştırılan standart veya üretici ölçütüyle birlikte raporlanır. Kontrol edilmeyen bir fonksiyon için olumlu sonuç yazılmaz.
Ş3 Yetki ve uygunsuzluk takibi
İlgili personel ve kuruluş yetkileri doğrulanır. İş ekipmanı kapsamındaki zorunlu periyodik kontrolde İSG KATİP sözleşmesi en geç bir gün önce karşılıklı onaylanır. Kusur derecelendirmesi yalnızca Bakanlığın buna ilişkin kriterleri bulunan kapsamda kullanılır; güvenli olmadığı belirlenen ekipmanın uygunsuzluğu giderilmeden kullanımına devam edilmez. [K1, K2]
İşletme takip şablonu
Bu alanlar kontrol kayıtlarının izlenmesi içindir; kendiliğinden uygunluk raporu oluşturmaz.
Kayıt | İşletme tarafından izlenecek bilgi |
|---|---|
Ekipman kimliği | Seri numarası ve tesis konumu |
Kontrol dayanağı | İlgili mevzuat ve standart sürümü |
Kritik kapsam | Basınçlı gövde ve basınç koruması |
Bulgular | Rapor numarası ve düzeltme kaydı |
Takvim | Son ve sonraki kontrol tarihi |
Sık sorulan teknik sorular
SSu analizi kazan kontrolü yerine geçer mi
Hayır. Su analizi korozyon ve birikim risklerinin yönetilmesine katkı sağlar; basınçlı gövdeyi ve emniyet fonksiyonlarını kapsayan muayene ve gerekli testleri karşılamaz.
Su borulu ve alev duman borulu kazan aynı standartla mı değerlendirilir
Tasarım ailesi farklıdır. TS EN 12952 ve TS EN 12953 serilerinden hangisinin uygulanacağı kazan dokümanıyla belirlenir; bütün standartlar her kazana birlikte uygulanmaz.
Buhar kazanı periyodik kontrolü kaç yılda bir yapılır
İlgili standartta (TS EN 12952/TS EN 12953 serisi, TS 497) süre belirtilmemişse periyodik kontrol dönemi bir yıldır; ayrıca azami üç yılda bir veya her önemli bakım ve onarımdan sonra hidrostatik test öngörülür. Yıllık muayene ile üç yıllık test birbirinin yerine geçmez.
Buhar kazanı periyodik kontrolünü kim yapabilir
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamındaki bu kontrol, ilgili teknik yeterliliğe sahip yetkili kişi veya kuruluş tarafından yürütülür. Hizmet alınmadan önce kontrolü yapacak tarafın, kontrol tarihinde geçerli mevzuata göre yetkili olduğu işveren tarafından doğrulanmalıdır; bu rehber belirli bir kuruluşun yetkisini garanti etmez.
Buhar kazanı periyodik kontrolü yaptırılmazsa ne olur
Süresi geçmiş veya hiç yaptırılmamış bir periyodik kontrol, kazanın güvenli durumu doğrulanmadan kullanılmaya devam edildiği anlamına gelir. Bu durum İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı kapsamında işveren sorumluluğu doğurur ve olası bir arıza veya kazada sonuçları ağırlaştırabilir; bu rehber belirli bir idari yaptırımın tutarını veya uygulanacağını belirtmez.
Buhar kazanı periyodik kontrol raporunun geçerlilik süresi ne kadardır
Rapor, düzenlendiği tarihten itibaren yukarıda açıklanan süre kadar geçerli kabul edilir. Ancak kazanda hasar, kaçak, önemli onarım veya işletme koşulunda değişiklik olması durumunda, yazılı süre dolmadan yeniden değerlendirme yapılması gerekir.
Buhar kazanı periyodik kontrolünde 2027 geçişi ne anlama gelir
23 Aralık 2025 düzenlemesi buhar kazanlarını ekipman muayene kuruluşu kapsamına eklemiş ve 1 Ocak 2027 tarihine kadar bir geçiş dönemi öngörmüştür. Bu tarihe kadar hizmet alınırken, kontrolün yapılacağı tarihte hangi kuruluş ve personel yetkisinin geçerli olduğu ayrıca doğrulanmalıdır.
Kontrol kapsamı ve hizmet planlaması
Buhar kazanı periyodik kontrolü için ekipman türü, adedi, tesisin il ve ilçesi, önceki raporlar ve planlanan duruş bilgileri paylaşılabilir. SÖZTEK ile kapsam görüşmesinde uygulanacak yöntem ve gerekli yetkiler doğrulanır. Bu rehber, ekipmana özel muayene sonucu veya uygunluk raporu değildir.
Kaynaklar
[K1] İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği; EK III ilgili ekipman satırı ve genel kontrol hükümleri.
[K2] ÇSGB 23 Aralık 2025 değişikliğine ilişkin resmî duyuru.
Teknik güncelleme tarihi 16 Eylül 2026. Kontrol tarihinde yürürlükteki düzenlemeler ve ekipmanın uygulanabilir standartları esas alınır.
Kaynak bağlantıları
K1 İş Ekipmanları Yönetmeliği resmî kurum kopyası ve EK III
K2 ÇSGB 23 Aralık 2025 değişikliği açıklaması
Basınçlı kap ve ekipmanlar ana rehberi
