Özel kaldırma sistemlerinin kontrolü, sistemin gerçek çalışma prensibine uygun kriterlerin seçilmesiyle başlar. Vakumlu veya manyetik tutucular, kaldırma tablaları, senkron kriko sistemleri ve rüzgâr türbini servis donanımları tek bir standart altında toplanamaz. Kapsam ve kabul ölçütleri kontrol öncesinde tanımlanmalıdır.
Kapsam ve ekipman türleri
Özel imalat veya birden fazla makinenin birleşimi olan düzenlerde tasarım dosyası, amaçlanan kullanım, kontrol yazılımı ve acil durum davranışı birlikte değerlendirilir. Ürünün güncel EK-III grubuyla eşleşmesi belirlenir; yalnızca özel üretim adı nedeniyle mevzuat dışında olduğu varsayılmaz.
Sistem nasıl çalışır nereler kritik
Vakumlu tutucuda yüzey pürüzlülüğü, sızdırmazlık ve enerji kaybında tutma davranışı önemlidir. Manyetik tutucuda malzeme türü, kalınlık, hava aralığı ve temas koşulları kapasiteyi etkiler. Senkron kaldırmada toplam kapasiteyi birim kapasitelerinin toplamı kabul etmek yük paylaşımını gözden kaçırabilir. Bir sensör veya haberleşme arızasında sistemin nasıl durduğu ve yükün nasıl korunduğu tasarım senaryosuna göre incelenir.

Şema 1 — Ölçeksiz eğitim çizimi. Her üreticinin düzeni farklı olabilir; montaj detayı veya güvenli çalışma konfigürasyonu olarak kullanılmaz.
Mevzuat ve kontrol dönemi
Kontrol kapsamı, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve güncel EK-III ekipman grubuyla eşleştirilir. Bakanlıkça yayımlanmış ekipmana özgü rapor ve kriter dokümanı varsa bu doküman dikkate alınır. Kontrol tarihinde geçerli sürüm temin edilmelidir. ÇSGB değişiklik açıklaması.
Önce ürün ve EK-III sınıfı belirlenir. İlgili tabloda ve standartta yer alan dönem, üretici verileri ve kullanım koşullarıyla birlikte değerlendirilir. Bütün alt türler için tek süre ilan edilmez. Kurulum değişikliği, önemli onarım, kaza veya uzun bekleme sonrasında takvim tarihi gelmeden kontrol gerekebilir.
Bakım, operatörün kullanım öncesi kontrolü ve periyodik kontrol birbirini tamamlar. Bakım kaydı ekipmanın o tarihte hangi işlemlerden geçtiğini gösterir; uygunluk değerlendirmesinin kapsamını kendiliğinden oluşturmaz.
Hangi standart ne için kullanılır
Referans ailesi | Bu ekipmandaki rolü |
|---|---|
EN 13155 | Sabit olmayan yük kaldırma ataşmanları |
EN 1570-1; EN 1570-2 | Kaldırma tablaları için ilgili kapsam |
EN 81-44 | Rüzgâr türbinlerindeki ilgili kaldırma donanımı |
EN ISO 12100; EN ISO 13849-1 | Risk ve güvenlikle ilgili kumanda tasarım değerlendirmesi |
Bu tablo bir kapsam haritasıdır. Ürün tasarım standardı ile periyodik muayene yöntemi aynı şey değildir. TS/TS EN ulusal karşılığı, baskı yılı, yürürlük ve geçiş hükümleri kontrol tarihinde TSE kataloğu ve ilgili mevzuattan doğrulanmalıdır. Standartların ücretli tam metinleri çoğaltılmamıştır; bu rehber tam standardın yerine geçmez. Standart başlıkları için resmî referans listesi.
Kontrol öncesi hazırlık
İşletme ekipmanın kimliğini, konumunu ve kontrol kapsamını önceden paylaşır. Belgelerdeki seri numarası sahadaki ürünle eşleştirilir. Kullanım kılavuzu, kapasite bilgisi, önceki rapor, bakım kayıtları ve varsa montaj/proje verileri hazır tutulur. Yapılan değişiklikler, kaza veya aşırı yük olayları ayrıca bildirilir.
Kontrol alanı işletmeyle planlanır. Güvenli erişim, enerji izolasyonu, uygun operatör desteği ve uygulanacaksa tanımlı test yükü hazırlanır. Test yükünün gerçek değeri ve kullanılan ölçüm araçlarının izlenebilirliği kayıt altına alınır. Kapsam dışı veya erişilemeyen bölümler sonuçtan saklanmaz; hangi incelemenin neden yapılamadığı belirtilir.
Ayrıntılı kontrol matrisi
Kontrol bölümü | Teknik inceleme odağı | Kayda alınacak kanıt |
|---|---|---|
Sınıflandırma/tasarım | Amaç, çizimler, kapasite ve mevzuat grubu | Kapsam gerekçesi |
Yük tutma | Vakum, mıknatıs, mekanik kilit veya kriko düzeni | Yük/yüzey koşulu |
Enerji kaybı | Yedek tutma, alarm ve kontrollü duruş | Arıza senaryosu |
Senkronizasyon | Konum, yük paylaşımı ve haberleşme | Kanal bazında sonuç |
Taşıyıcı/bağlantı | Kaynaklar, pimler, askı ve zemin | Parça/bağlantı kimliği |
Dokümantasyon | Değişiklikler, yazılım ayarı ve kurtarma | Sürüm ve plan kaydı |
Bu matristeki başlıklar genel teknik inceleme odaklarıdır. Sayısal kabul ölçütü, üretici verisi veya geçerli kriter kaynağıyla eşleştirilir. Çatlak, aşınma veya boşluk için bütün ürünlere tek bir sınır verilmez. Ölçüm sonucu birimi ve ölçülen bölgeyle birlikte yazılır.

Kontrol süreci
Fonksiyon ve deney yaklaşımı
Deney programı alt ürün sınıfına göre hazırlanır. Kaldırma, fren, düşme önleme, kilitleme, enerji kaybı ve kurtarma işlevlerinden hangilerinin uygulanacağı belirtilir. Vinç için tanımlanan yük çarpanları bütün taşıma veya erişim sistemlerine aktarılamaz. Deney koşulu, ölçüm aracı, gerçek yük ve kabul kaynağı raporda izlenebilir olmalıdır. Ürüne özgü güvenlik tertibatına kontrolsüz müdahale edilmez.
Standartta doğrudan eşleşme bulunmadığında gerekçeli kriter matrisi hazırlanır. Her tehlike, güvenlik işlevi, deney yöntemi ve kabul kaynağı tek tek eşleştirilir; genel bir kontrol listesiyle tasarım doğrulaması yapılmış sayılmaz.
Deney sırasında anormal hareket, yük kayması, emniyet işlevi kaybı veya yapısal hasar belirtisi görülürse çalışma güvenli şekilde durdurulur. Kusuru bastırmak için güvenlik devreleri geçici olarak köprülenmez. Gerekli düzeltme ve yeniden değerlendirme kapsamı belirlenir.
Sahadan örnek senaryo
Vakumlu tutucunun pürüzsüz sac üzerinde başarılı olması, gözenekli veya yağlı yüzeyde aynı kapasiteyle kullanılabileceğini göstermez. Deney yükü kadar temas yüzeyi ve malzeme koşulu da kayıt altına alınır.
Bu örnek, düşünme biçimini açıklayan kurgusal bir teknik senaryodur; SÖZTEK tarafından yapılmış bir muayene veya müşteri vakası olarak sunulmamaktadır.
Bulgular nasıl raporlanır
Bulgu; parça/konum, gözlem veya ölçüm, kullanılan kabul kaynağı ve teknik sonuçla ilişkilendirilir. “Kontrol edildi” ifadesi yerine neyin hangi yöntemle değerlendirildiği anlaşılır olmalıdır. Bir deneyin yapılmadığı durumda yapılmış gibi olumlu işaretleme kullanılmaz.
Resmî hafif/ağır kusur sınıflandırması yalnızca uygulanabilir Bakanlık kriterinde tanımlandığı kapsamda kullanılır. Bu sınıflandırmanın bulunmadığı ekipmana rehber üzerinden yeni kusur sınıfı atanmaz. Düzeltme kaydında sorumlu, işlem, tarih ve doğrulama kanıtı ilişkilendirilir. ÇSGB, EK-III 1.9.1 açıklaması.
Kullanılabilir hazırlık ve kayıt şablonları
Aşağıdaki boş tablolar kopyalanarak işletme hazırlık kaydı olarak kullanılabilir. Resmî muayene raporu, zorunlu Bakanlık formu veya onay belgesi değildir.
Şablon A Ekipman ve kapsam kartı
Alan | Doldurulacak bilgi |
|---|---|
İşletme / saha | … |
Üretici / model / seri no / imal yılı | … |
Ekipman türü / konfigürasyon | … |
Kapasite ve kapasite kaynağı | … |
Son kontrol / bakım / değişiklik | … |
Uygulanacak mevzuat ve standart baskısı | … |
Kontrole dahil / hariç bölümler | … |
İlgili belge ve fotoğraf numaraları | … |
Şablon B Teknik gözlem kaydı
Kontrol noktası | Gözlem / ölçüm ve birim | Kriter kaynağı | Kanıt no | Değerlendiren |
|---|---|---|---|---|
Sınıflandırma/tasarım | … | … | … | … |
Yük tutma | … | … | … | … |
Enerji kaybı | … | … | … | … |
Senkronizasyon | … | … | … | … |
Taşıyıcı/bağlantı | … | … | … | … |
Dokümantasyon | … | … | … | … |
Şablon C Düzeltme takibi
Bulgu no | Yapılacak işlem | Sorumlu | Hedef tarih | Doğrulama / kapanış kanıtı |
|---|---|---|---|---|
… | … | … | … | … |
… | … | … | … | … |
Sık sorulan sorular
Özel üretim ekipmanın periyodik kontrolü yapılabilir mi
Uygulanabilir kapsam ve yeterli teknik veri belirlenerek değerlendirme yapılır. Eksik tasarım verisi varsayımla tamamlanmaz.
Başarılı yük testi tüm arıza senaryolarını doğrular mı
Hayır. Enerji kaybı, sensör hatası ve yük paylaşımı gibi işlevler ayrı değerlendirilir.
Vakumlu tutucunun sac üzerindeki deneyi her yüzey için geçerli midir
Hayır. Gözeneklilik, yüzey durumu ve sızdırmazlık yük tutma davranışını etkileyebilir. Deneyde yükün yanında temas yüzeyi koşulu da kaydedilmelidir.
Manyetik kaldırıcıda yalnızca yük kütlesine bakılır mı
Hayır. Malzeme türü, kalınlık, hava aralığı ve temas koşulları kapasiteyi etkileyebilir. Üreticinin tanımladığı kullanım koşullarıyla eşleştirme gerekir.
Senkron kriko sisteminde birim kapasiteleri toplamak yeterli midir
Yeterli değildir. Yük paylaşımı, konum uyumu ve bir sensör veya haberleşme arızasında sistemin davranışı ayrıca değerlendirilmelidir.
Teknik terimler
- Güvenli durum: arıza halinde riskin kontrol edildiği tasarım durumu
- Senkron kaldırma: birden fazla ünitenin koordineli hareketi
- Kriter matrisi: tehlike, yöntem ve kabul kaynağını eşleştiren kayıt
İlgili teknik rehberler
- Forklift ve İstif Makinelerinin Periyodik Kontrolü
- Araç Liftlerinin Periyodik Kontrolü
- Kaldırma Aksesuarlarının Periyodik Kontrolü
Kontrol planlaması için bilgi paylaşımı
Özel kaldırma sistemi için kontrol planlamasında ekipman sayısı, marka/model, kapasite, çalışma ortamı, kurulum durumu ve son rapor bilgilerini hazırlayın. SÖZTEK ile kapsam görüşmesinde özel ataşmanları, erişim ihtiyaçlarını ve planlanan duruşu belirtin. Hizmetin kapsamı ve uygulanabilir yetki şartları ekipman sınıfına göre netleştirilmelidir.
Kaynaklar ve sürüm notu
- İş Ekipmanları Yönetmeliği — konsolide metin
- ÇSGB — 23 Aralık 2025 değişikliği ve değişen EK-III hükümleri
- ÇSGB — ekipmana özgü rapor ve kriter portalı
- Adalet Bakanlığı sunucusundaki 4 Aralık 2025 tarihli yönetmelik kopyası — tarihsel temel
- EUR-Lex — makine standartları referans listesi (2023 kararı; baskı güncelliği için konsolide sürüm izlenir)
- TSE — standart erişimi ve ulusal karşılık teyidi
