Sizi
Arayalım

Basınçlı Hava Tesisatı Periyodik Kontrolü

Tank ve hat ayrımı, basınç kaybı ve kaçak ile kondens ve bağlantılar başlıklarında inceleme, ölçüm ve fonksiyon doğrulaması. Kontrol süresi ve mevzuat dayanağı, kaydedilecek kanıt, deney sınırlamaları ve kabul kararının nasıl kurulduğu — SÖZTEK'in hazırladığı teknik rehber.

Basınçlı Hava Tesisatı Periyodik Kontrolü

Basınçlı Hava Tesisatı Periyodik Kontrolü, kompresör, hava tankı, kurutucu ve filtre, hat ve kullanım noktası bölümlerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu teknik rehber; tesis yöneticisi, bakım sorumlusu ve kontrol hazırlığını yürüten kişiler için kapsamı, kanıtları ve uygulama sırasını açıklar. Muayene ve deneyler yetkin kişilerce, ekipmana özel güvenli test planıyla yapılır; metin üretici kullanım veya müdahale talimatının yerine geçmez.

Kapsam ve çalışma prensibi

Kompresör, hava tankı, kurutucu, dağıtım hattı ve kullanım noktaları ayrı envanter kalemleridir. Hava tankı raporu bütün hattın incelendiği anlamına gelmez.

Kontrol süresi ve mevzuat dayanağı

Bu üst başlık tek bir ekipman sınıfı değildir. EK III Tablo 1 kapsamındaki basınçlı kaplar ve Tablo 3 kapsamındaki tesisatlar ayrı belirlenir. Bütün boru, pompa ve yardımcı elemanlara yalnızca bu sayfanın adından hareketle ortak yıllık yasal süre atanmaz. Kapsam dışındaki teknik güvenlik kontrolleri üretici, proje ve risk koşullarına göre planlanır. [K1, K2]

Yönetmelik madde 7 ve EK III ilgili tablo satırı birlikte ele alınır. 23 Aralık 2025 değişikliği kapsamın tablolardaki ekipman ve ekipman gruplarına göre belirlenmesini vurgular. Günlük işletme gözetimi, bakım ve periyodik kontrol farklı faaliyetlerdir. Arıza veya güvenliği etkileyen değişiklikte takvim beklemek uygun değildir. Kontrol tarihinde geçerli düzenleme ve ekipmana özgü Bakanlık kriteri ayrıca doğrulanır.

Standartların seçimi ve kapsam sınırları

Aşağıdaki teknik kaynaklar birer kapsam eşleştirmesidir. Tasarım standardı, bakım gereği ve yasal periyodik kontrol dönemi aynı şey değildir. Mevzuatta yer alan TS atfı ile güncel uluslararası baskı ayrı kaydedilir. Standart numarası tek başına uygulanabilirlik veya uygunluk kanıtı sayılmaz. [T1 ve devamı]

Teknik kaynakUygulama sınırı
EN 13480 ailesiKapsamına giren metalik endüstriyel borularda tasarım ve imalat yaklaşımı için değerlendirilir. Her mevcut hava hattına geriye dönük tek başına yıllık muayene kuralı koymaz.
ISO 4414Makine üzerindeki pnömatik sistemler içindir. Standardın kapsamı fabrika hava dağıtımını, kompresörleri ve hava tanklarını dışlar; ana dağıtım hattına yanlış atıf yapılmamalıdır.

Standartların tam metinleri üzerinden ekipmana uygun madde, deney koşulu ve kabul sınırı belirlenmelidir. Bu rehberde sayısal limit bulunmaması, testin limitsiz yapılabileceği anlamına gelmez.

Basınçlı Hava Tesisatı Periyodik Kontrolü bileşenleri ve kontrol sınırları
Bileşenler ve kontrol sınırları

Ayrıntılı teknik inceleme

Hat bütünlüğü

Boru malzemesi, bağlantılar, destekler ve titreşim etkileri incelenir. Tasarım basıncı ile kullanılan bileşenlerin sınırları karşılaştırılır. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.

Yoğuşma yönetimi

Drenaj ve su birikme bölgeleri gözden geçirilir. Kondens birikimi korozyon ve hava kalitesi sorunlarıyla birlikte değerlendirilir. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.

Hortumlar

Hortum ve kaplinlerin basınç uygunluğu, hasarı ve mekanik zorlanması incelenir. Kaçak arama basınçlı bağlantıya elle müdahale anlamına gelmez. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.

Kontrol hazırlığı ve güvenli uygulama

Ekipman kimliği, kullanım kılavuzu, önceki raporlar, bakım kayıtları ve yapılan değişiklikler hazırlanır. Proje gerektiren tesislerde güncel proje sahadaki düzenle karşılaştırılır. Kapsam, teknik çizim veya envanter üzerinde tanımlanır; yardımcı sistemlerin dahil olup olmadığı önceden kararlaştırılır.

Duruş, erişim ve enerji izolasyonu kontrol ekibiyle koordine edilir. Basınç, sıcaklık, elektrik ve hareket kaynakları ayrı dikkate alınır. Emniyet devrelerini etkisizleştirerek veya koruyucuları açık bırakarak normal çalışma deneyi yapılmaz. Bu metin sökme, basınçlandırma veya arıza giderme talimatı değildir.

Basınçlı Hava Tesisatı Periyodik Kontrolü güvenli uygulama aşamaları
Güvenli kontrol uygulama sırası

Ölçüm ve fonksiyon doğrulaması

Ölçümün amacı önce tanımlanır: görünür hasar incelemesi, performans ölçümü ve güvenlik fonksiyonu testi farklı kanıtlar üretir. Test öncesinde beklenen davranış, test koşulu ve güvenli durdurma yöntemi belirlenir. Uygun ölçüm aracı seçilir; cihaz kimliği ve kalibrasyon bilgisi kayıtla ilişkilendirilir.

Bir düğmenin, motorun veya göstergenin çalışması tüm güvenlik zincirini doğrulamaz. Sonuç ilgili bileşen ve çalışma modu için yorumlanır. Aynı sistemde farklı çalışma modları varsa hangi modun değerlendirildiği açıkça yazılır. Yapılmayan deney yapılmış gibi olumlu işaretlenmez.

Bulguların raporlanması

Bulgu; ekipman kimliği, konum, yöntem, gözlem veya ölçüm ve kabul kaynağıyla birlikte kaydedilir. Fotoğraf açıklaması bulgunun yerini göstermelidir. Bakımın tamamlanması ile düzeltmenin doğrulanması ayrı aşamalardır. Güvenlik fonksiyonu üzerinde işlem yapılmışsa ilgili işlevin yeniden değerlendirilmesi gerekir.

İşletme takip şablonu

Bu tablo hazırlık ve takip içindir; resmi kontrol raporu değildir.

Kayıt alanıDoldurulacak bilgi
Ekipman ve konumSeri numarası ve saha tanımı
Kontrol sınırıDahil olan cihaz ve alt sistemler
Teknik dayanakProje ve standart sürümü
Bulgu ve kanıtÖlçüm, fotoğraf ve rapor referansı
DüzeltmeYapılan işlem ve doğrulama kaydı
TakvimSüre gerekçesi ve sonraki tarih

Adım adım teknik kontrol planı

Aşağıdaki adımlar teknik planlama içindir. Ön incelemede çatlak, kontrolsüz kaçak, etkisiz koruma veya güvenli erişim eksikliği saptanırsa dinamik teste geçilmez. Testin iptal nedeni kayıt altına alınır. Basınçlandırma, koruma ayarı ve güvenlik devresine müdahale için yalnızca ekipmana özel yetkili prosedür kullanılmalıdır.

Kimlik ve tasarım koşullarını eşleştirme

Kompresör bölümünden başlayarak Hava tankı, Kurutucu ve filtre, Hat ve kullanım noktası bağlantılarını proje veya makine şemasında izleyin. Etiket ve teknik dosya aynı varlığa ait olmalıdır. Yenilenen bileşenler, değişen çalışma modları ve önceki kontrolün kapsam dışı bıraktığı alanlar plana işlenir.

Güvenli test hazırlığı

Gaz, basınç, sıcaklık ve elektrik kaynaklarını ayrı tanımlayın. Test noktasına erişim, tahliye güzergâhı ve başka kullanıcıların etkilenmesi değerlendirilir. Hatları gevşeterek basınç kontrolü veya açık alevle kaçak araması yapılmaz.

Tank ve hat ayrımı incelemesi

Tank etiketi ile tesisat güzergâhını ayrı envantere alın. Tasarım basınçları ve kontrol sınırları eşleştirilmeden kompresör raporunu tüm şebekeye genişletmeyin.

Kaydedilecek kanıt: Tank seri numarası ve hat sınırı. Bir tankın test edilmesi sonraki hortumların ve boruların durumunu doğrulamaz.

Basınç kaybı ve kaçak incelemesi

Bilinen tüketim koşulunda seçilmiş giriş ve uç noktaları karşılaştırın. Kaçak aramasını uygun cihazla yürütün; çalışan hat bağlantılarını gevşetmeyin.

Kaydedilecek kanıt: Talep koşulu ve eşzamanlı basınç kayıtları. Basınç düşmesi tek başına kaçak değildir; kapasite, kesit ve filtre kaybı da incelenir.

Kondens ve bağlantılar incelemesi

Drenajın görevini, filtre gövdelerini, hortum kimliğini ve bağlantıların emniyetini inceleyin. Bakım erişiminde hapsolmuş basıncı hesaba katın.

Kaydedilecek kanıt: Drenaj konumu, bağlantı ve görülen korozyon. Ana vana kapalıyken hat içinde basınç kalabileceği unutulmamalıdır.

Kontrol sonrası normal duruma dönüş

Test için değiştirilen işletme durumlarını kayıt üzerinden geri doğrulayın. Vana, otomatik kumanda ve alarm durumları saha sorumlusuyla karşılaştırılır. Bulguların giderildiğine dair bakım kaydı, gerekirse yeniden fonksiyon doğrulamasıyla tamamlanır. Test yapılmayan bölüm için olumlu sonuç yazılmaz.

Ölçüm noktaları ve kabul kararının kurulması

Basınçlı Hava Tesisatı Periyodik Kontrolü ölçüm ve kanıt kayıt noktaları
Ölçüm ve kayıt noktaları
Kontrol konusuKaydedilecek kanıtKararda dikkat edilecek nokta
Tank ve hat ayrımıTank seri numarası ve hat sınırıBir tankın test edilmesi sonraki hortumların ve boruların durumunu doğrulamaz.
Basınç kaybı ve kaçakTalep koşulu ve eşzamanlı basınç kayıtlarıBasınç düşmesi tek başına kaçak değildir; kapasite, kesit ve filtre kaybı da incelenir.
Kondens ve bağlantılarDrenaj konumu, bağlantı ve görülen korozyonAna vana kapalıyken hat içinde basınç kalabileceği unutulmamalıdır.

Ölçüm cihazının kimliği, aralığı ve uygun kalibrasyon bilgisi sonuçla ilişkilendirilir. Eşik değere yakın bir ölçümde çözünürlük, belirsizlik ve tekrar edilebilirlik dikkate alınır. Kabul kaynağı gösterilmeden yalnızca normal veya çalışıyor ifadesiyle karar verilmez. Eksik proje ya da bilinmeyen tasarım koşulu sonucu etkiliyorsa sınırlama açıkça yazılır.

Uygunsuzlukların ele alınması

Bulguyu bileşen, konum, gözlem ve teknik dayanak olarak kaydedin. Örneğin tank ve hat ayrımı için görülen sorun, hangi kanıtın eksik veya hangi işlevin başarısız olduğunu açıklamalıdır. Sadece bakımı yapılmalı ifadesi düzeltmenin ne olacağını göstermez. Kritik güvenlik şüphesinde güvenli duruma geçiş ve kullanımın sınırlandırılması saha prosedürüne göre yönetilir. Hafif ve ağır kusur ifadeleri, Bakanlığın ilgili ekipman için bu sınıfları tanımladığı kriterler varsa o çerçevede kullanılır; bu rehber yeni bir resmî kusur sınıfı üretmez. [K2 EK III 1.9.1]

Teknik şartnameye eklenebilecek kapsam maddeleri

Aşağıdaki metinler hizmet kapsamını tanımlamak için uyarlanabilir; mevzuatın birebir alıntısı değildir.

  1. Kontrol sınırı; Kompresör, Hava tankı, Kurutucu ve filtre, Hat ve kullanım noktası bileşenlerini ve varsa bunların emniyet arayüzlerini açıkça tanımlamalıdır. Dahil edilmeyen sistemler teklif ve raporda belirtilmelidir.
  2. Yöntem; tank ve hat ayrımı, basınç kaybı ve kaçak, kondens ve bağlantılar başlıkları için uygulanacak inceleme, ölçüm ve fonksiyon doğrulamalarını içermelidir. Kabul kaynağı ve çalışma koşulu her ölçüm kaydıyla ilişkilendirilmelidir.
  3. Rapor; ekipman kimliği, kontrol sınırı, teknik dayanak, kullanılan cihazlar, bulgular, deney sınırlamaları ve sonuç içermelidir. Bakım sonrası doğrulama gerektiren işlevler açıkça belirtilmelidir.
  4. Kontrol takvimi; ilgili ekipman sınıfı ve yasal dönemle gerekçelendirilmelidir. Teknik öneriyle seçilmiş bir yıllık plan, mevzuatta bütün sistem için verilmiş kesin süre gibi gösterilmemelidir.

Doldurulabilir teknik kayıt örneği

Bu boş şablon kontrol hazırlığı ve bulgu takibi içindir; imzalı resmî muayene raporunun yerine geçmez.

AlanKayıt
Ekipman veya sistem kimliği........................................................
Kontrol edilen bölüm........................................................
Çalışma koşulu ve mod........................................................
Ölçüm ve birim........................................................
Kabul kaynağı ve kriter........................................................
Bulgu ve fotoğraf numarası........................................................
Düzeltme ve yeniden doğrulama........................................................

Sık sorulan teknik sorular

Kompresör bakımı hava tankının kontrolünü kapsar mı

Bakım formunda hangi işlemin yapıldığına bakılır. Yağ ve filtre değişimi tankın basınçlı kap muayenesi veya emniyet donanımı değerlendirmesi anlamına gelmez.

Basınç düşmesi mutlaka kaçak mı demektir

Hayır. Ani tüketim, dar hat, tıkalı filtre veya yetersiz kapasite de etkili olabilir. Ölçümler aynı çalışma koşuluna göre yorumlanmalıdır.

Hava tankındaki su neden takip edilir

Yoğuşma suyu iç korozyon ve hava kalitesi açısından önemlidir. Drenajın çalışması incelenir; dış yüzeyin sağlam görünmesi iç durumun aynı olduğunu kanıtlamaz.

Pnömatik hortum su hortumuyla değiştirilebilir mi

Ürün, basınç, sıcaklık ve ortam koşullarına uygunluğu doğrulanmadan değiştirilemez. Görünüş ve çapın benzemesi güvenli eşdeğerlik değildir.

Emniyet valfi kompresör basınç şalteriyle aynı görevi mi yapar

Hayır. Kontrol elemanı ile aşırı basınca karşı koruma elemanının görevleri ayrıdır. Birinin çalışması diğerinin işlevini kanıtlamaz.

Tank test basıncı her tesiste aynı mıdır

Hayır. Ekipman bilgisi, uygulanabilir mevzuat ve muayene yöntemi belirlenir. Bir önceki tesisin sayısal değeri yeni tanka doğrudan taşınmaz.

Kurutucu kontrolü neden ayrı ele alınır

Kurutucu performansı nem ve proses ihtiyacıyla ilgilidir; gövdesi ve yardımcı devreleri ayrıca değerlendirilir. Kurutma başarısı tüm basınç güvenliğini doğrulamaz.

Ultrasonik kaçak taraması tank dayanım testi midir

Hayır. Kaçak yeri araması ile basınçlı gövdenin bütünlüğünün değerlendirilmesi farklıdır. Kullanılan yöntem raporda amacıyla birlikte adlandırılmalıdır.

Hattın kapatılması bakım için yeterli izolasyon mudur

Her zaman değil. Çekvalfler ve alt devrelerde hapsolmuş basınç bulunabilir. Enerji izolasyonu ve güvenli basınçsızlık doğrulaması tesis prosedürüyle gerçekleştirilir.

Fabrikadaki tüm hava hattına ISO 4414 yazılması doğru mudur

Hayır. ISO 4414 makine pnömatiğine yöneliktir ve fabrika hava dağıtımı ile kompresör ve tankları kapsam dışı bırakır. Her sınır için doğru teknik kaynak seçilmelidir.

Basınçlı hava kalitesi ile basınç güvenliği aynı mıdır

Hayır. Nem, yağ ve partikül içeriği proses kalitesiyle; kap ve bağlantıların güvenliği farklı kriterlerle değerlendirilir. Bir alandaki uygunluk diğerini kanıtlamaz.

Kompresörün otomatik yeniden başlaması bakımda nasıl ele alınır

Basınç talebi makineyi yeniden başlatabilir. Bakım için uygun enerji izolasyonu gerekir; otomatik modda duruyor görünmesi güvenli müdahale izni değildir.

Hava hattında plastik boru kullanılması nasıl değerlendirilir

Malzemenin basınçlı hava hizmetine, sıcaklığa ve mekanik etkilere uygunluğu üretici belgeleriyle doğrulanır. Su kullanımına uygunluk hava için otomatik yeterlilik sayılmaz.

Basınçlı Hava Tesisatı kontrolü için süre ve yasal kapsam nasıl belirlenir

Bu üst başlık tek bir ekipman sınıfı değildir. EK III Tablo 1 kapsamındaki basınçlı kaplar ve Tablo 3 kapsamındaki tesisatlar ayrı belirlenir. Bütün boru, pompa ve yardımcı elemanlara yalnızca bu sayfanın adından hareketle ortak yıllık yasal süre atanmaz. Kapsam dışındaki teknik güvenlik kontrolleri üretici, proje ve risk koşullarına göre planlanır.

Basınçlı Hava Tesisatı için hangi teknik standartlar seçilir

EN 13480 ailesi: Kapsamına giren metalik endüstriyel borularda tasarım ve imalat yaklaşımı için değerlendirilir. Her mevcut hava hattına geriye dönük tek başına yıllık muayene kuralı koymaz. ISO 4414: Makine üzerindeki pnömatik sistemler içindir. Standardın kapsamı fabrika hava dağıtımını, kompresörleri ve hava tanklarını dışlar; ana dağıtım hattına yanlış atıf yapılmamalıdır. Türkiye’de uygulanacak TS karşılığı, baskı ve kapsam ayrıca doğrulanır.

İlgili hizmet sayfaları

Bu sayfa Mekanik tesisatlar periyodik kontrolü başlığının alt konularından biridir. Tesisinizdeki diğer mekanik sistemler için:

Mekanik tesisat dışındaki kontrol ve ölçüm hizmetlerimiz:

Hizmet kapsamının planlanması

Basınçlı Hava Tesisatı Periyodik Kontrolü için ekipman adedi, model veya proje, tesis konumu, önceki rapor ve duruş bilgisi üzerinden kapsam belirlenebilir. SÖZTEK ile görüşmede hangi bileşenlerin ve hangi deneylerin dahil olduğu netleştirilmelidir. Teknik inceleme yapılmadan uygunluk sonucu taahhüt edilmez.

Basınçlı Hava Tesisatı Periyodik Kontrolü kapsamını netleştirmek için ekipman listesi, proje, önceki raporlar ve uygun duruş zamanını paylaşabilirsiniz. Teklif talep formunu doldurarak kapsam ve program teklifi isteyebilirsiniz.

Kaynaklar ve teknik güncelleme

K1 Yönetmelik resmi kurum kopyası ve EK III tabloları

K2 ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması

T1 EN 13480-1 metalik borulama kapsamı

T2 ISO 4414 kapsamı ve kapsam dışı sistemler

Kaynak gözden geçirme tarihi 21 Eylül 2026. K1 Aralık 2025 kurum kopyasıdır ve K2 değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Kontrol tarihinde yürürlükteki konsolide düzenleme esas alınır. Katalog bağlantıları standartların kapsamını açıklar; tam standart metni yerine geçmez. Yabancı rehberlerdeki yasal süreler Türkiye için kullanılmaz.