Dozer, ön bıçakla malzemeyi iten ve gerektiğinde arka riperle zemini gevşeten bir iş makinesidir. Kontrolün odağı çekiş, yönlendirme, bıçak bağlantıları, hidrolik hareket ve operatörün korunmasıdır. Paletli ve tekerlekli dozerler aynı yürüyüş kriterleriyle değerlendirilemez.
Dozer periyodik kontrolünde öncelik, güvenliği etkileyen mekanik ve kumanda işlevlerini gerçek çalışma konfigürasyonunda değerlendirmektir. Bu rehber; işletme sorumluları, bakım ekipleri ve kontrol hazırlığı yapan teknik personel için kapsam, kontrol noktaları ve kayıt örnekleri sunar.

Şema ölçekli imalat çizimi değildir. Makine ailesini ve kontrol odağını anlatır; modelin teknik çizimi yerine kullanılmaz.
Kontrol kapsamı ve standart seçimi
Ön eşleştirme: Çekici dozerler. Teknik başvuru aileleri: TS EN 474-1 ve TS EN 474-2; ISO 20474-1 ve ISO 20474-2. Genel bölüm ile makineye özgü bölüm birlikte ele alınır. Bir ürün güvenliği standardının adı, tek başına bütün periyodik kontrol yöntemini veya makinenin uygunluğunu belirlemez.
Dayanak | Nasıl kullanılır |
|---|---|
EK-III ve güncel Bakanlık dokümanları | Ekipman grubu, kontrol usulü ve varsa zorunlu kriterler belirlenir. |
TS EN 474-1 ve TS EN 474-2; ISO 20474-1 ve ISO 20474-2 | Makinenin türü, imal tarihi ve uygulanabilir baskı doğrulanır. |
Üretici kılavuzu ve teknik kayıtlar | Model, ataşman, deneme koşulu ve sayısal kabul sınırları eşleştirilir. |
Standartların tam metni bu rehbere aktarılmamıştır. Tablo, ilgili aileleri gösterir; TS kabulü, yürürlük durumu, tadiller ve ürüne uygulanabilir baskı kontrol tarihinde doğrulanmalıdır. Kaynaklardaki yabancı rehberler teknik açıklama içindir; Türkiye mevzuatı yerine kullanılmaz.
Kontrol dönemi ve bakım ayrımı
İlgili Tablo-6 satırında standartta süre belirtilmiyorsa bir yıllık dönem bulunur. İlgili standardın öngördüğü süreler ve kullanım koşulları dikkate alınır. Fiili makine tipiyle satır eşleştirmesi kontrol planında gösterilir.
İşletme, çalışma saati ve çevre koşullarını bakım planında izler. Güvenliği etkileyen hasar, önemli onarım veya kullanım değişikliğinde bir sonraki takvim tarihini beklemek doğru değildir; gerekli ilave değerlendirme planlanır. Operatörün kullanım öncesi kontrolü, servis bakımı ve yetkili kişinin periyodik kontrolü farklı kayıtlardır.
Kontrol için saha hazırlığı
Model ve seri numarası, kullanım kılavuzu, mevcut uygunluk beyanı, önceki raporlar ve onarım kayıtları hazır bulundurulur. Makine temiz ve incelenebilir durumda sunulur. Yetkin operatör, uygun test alanı ve gerekiyorsa servis desteği önceden planlanır. Tehlikeli alana giriş sınırlandırılır; güvenli yapılamayan deney sırf listeyi tamamlamak için uygulanmaz.
Ekipmana özgü teknik kontrol noktaları
Bıçak bağlantıları darbe ve aşınma görür
Kesici ağız, itme kolları, mafsallar ve pim tutucuları incelenir. Eğilme veya kaynaklı onarımın kaydı araştırılır. Aşınma ile çatlak aynı bulgu değildir; parçanın görevi ve üretici sınırı dikkate alınarak değerlendirme yapılır.
Riper ayrı bir çalışma organıdır
Arka sökücü dişler, taşıyıcı çerçeve ve hidrolik bağlantılar kontrol edilir. Riperin sökülmüş olması raporda belirtilir; bulunmayan donanım kontrol edilmiş gibi gösterilmez. Taşıma ve park konumundaki güvenli yerleşim ayrıca gözlenir.
Palet gerginliği üreticiye bağlıdır
Pabuçlar, pimler, makaralar ve gerdirme düzeni incelenir. Gerginlik ölçme koşulu modelden alınır. Basınçlı gerdirme elemanına kontrolsüz müdahale edilmez. Tek bir sarkma değeri bütün dozerlere uygulanmaz.
Yönlendirme ve durdurma işlevleri birlikte denenir
Paletli dozerde sağ ve sol yürüyüş tepkileri ile duruş davranışı kontrollü alanda gözlenir. Park işlevi ayrıca değerlendirilir. Tekerlekli tipte direksiyon ve fren donanımı farklı olabilir; rapor makinenin gerçek tahrik düzenini tanımlar.
Kabin koruyucu yapısında değişiklik aranır
Varsa devrilme ve düşen cisimlere karşı koruyucu yapının kimliği, bağlantıları ve izinsiz delik veya kaynakları incelenir. Bu yapıların tasarım dayanımı sahada devrilme deneyiyle doğrulanmaz. Hasar veya değişiklik için üretici görüşü gerekebilir.
Şev kenarı çalışma koşulları ayrı değerlendirilir
Kenar taşıma kapasitesi, görüş ve geri manevra alanı saha riskleridir. Dozerin mekanik uygunluğu zeminin çökmesini önlemez. Yaklaşma mesafesi ve çalışma yönü saha mühendislik değerlendirmesiyle belirlenir; makine rehberinden sabit bir uzaklık türetilmez.
Deney ve ölçümün kayıt altına alınması

Deneme öncesinde yöntem, çalışma konfigürasyonu ve kabul ölçütü belirlenir. Ölçüm varsa cihaz kimliği, uygunluğu ve sonuç birimi kaydedilir. Veri bulunmadan basınç, yük katsayısı, durma mesafesi veya boşluk limiti üretilmez. Şüpheli yapısal bulgu için gerekli ilave inceleme belirlenir; bütün makinelere koşulsuz aynı tahribatsız muayene yöntemi atanmaz.
Sahadan örnek değerlendirme
Bıçak itme kolunda eski kaynak çevresinde açılma görülürse çalışma durdurulur ve yapısal değerlendirme istenir. Yalnızca boya yenilenmesi bulguyu kapatmaz. Bu örnek gerçek bir muayene sonucu değil, bulgunun nasıl ele alınacağını açıklayan teknik senaryodur.
Düzenlenebilir kayıt şablonları
Aşağıdaki tablolar işletme hazırlığı ve bulgu takibi içindir. Resmî periyodik kontrol raporu değildir. Güvenlik sonucu ve kusur derecesi, uygulanabilir kriterlere göre yetkili kişi tarafından belirlenir.
Şablon A Ekipman ve konfigürasyon kaydı
Alan | Kayıt |
|---|---|
Makine ve alt tür | |
Marka model ve seri numarası | |
İmal yılı ve çalışma saati | |
Ataşman ve yardımcı üniteler | |
Kılavuz ve önceki rapor referansı | |
Kontrol yeri ve sorumlu kişi |
Şablon B Teknik bulgu kaydı
Kontrol odağı | Gözlem ve ölçüm | Kriter ve kanıt |
|---|---|---|
Itici bıçak | ||
Riper | ||
Palet | ||
Yönlendirme | ||
Koruyucu yapı | ||
Hidrolik bağlantı |
Şablon C Düzeltici işlem takibi
Bulgu ve konum | İşlem ve sorumlu | Doğrulama ve tarih |
|---|---|---|
| ||
| ||
|
Sık sorulan sorular
Dozer bıçağındaki aşınma her zaman uygunsuzluk mudur
Aşınmanın yeri ve derecesi üretici kriteriyle değerlendirilir. Çatlak, gevşek bağlantı ve kesici ağız aşınması aynı şekilde sınıflandırılmaz.
Riper kullanılmıyorsa kontrol dışı mı kalır
Takılı ve hareket edebilir durumdaysa güvenliği değerlendirilir. Sökülmüşse raporda konfigürasyon açıkça yazılır.
Dozer paletine tek bir gerginlik değeri verilebilir mi
Hayır. Ölçme yöntemi, zemin ve üretici verisi gerekir. Model bilinmeden genel sayısal sınır vermek doğru değildir.
Dozer kabinine sonradan kaynak yapılması neden incelenir
Koruyucu yapının davranışını etkileyebilir. Değişikliğin üretici onayı ve teknik dayanağı araştırılır; dış görünüş yeterli kanıt değildir.
Dozer kontrolü şev kenarında çalışma izni sağlar mı
Hayır. Şev ve zemin güvenliği ayrı değerlendirme gerektirir. Makinenin kontrol raporu sahaya özgü yaklaşma planının yerine geçmez.
Kontrol talebi için gerekli bilgiler
SÖZTEK'e dozer için kapsam talebi iletirken makine modeli, seri numarası, bulunduğu il ve ilçe, ataşmanlar ve kullanım amacı paylaşılmalıdır. Böylece gerekli saha hazırlığı ve kontrol kapsamı teklif öncesinde belirlenebilir. Bu rehber, belirli bir makine için uygunluk kararı veya hizmet yetkisi belgesi değildir.
İlgili teknik rehberler
Damperli İş Kamyonlarının Periyodik Kontrolü
Kaynaklar
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-6 esas metni
ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması
ISO toprak hareketi makineleri kataloğu
Esas metin bağlantısı 23 Aralık 2025 değişikliğinden önceki nüshadır; değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Uygulama öncesi güncel konsolide mevzuat ve Bakanlığın ekipmana özgü kriterleri kontrol edilir. Rehber hazırlama tarihi 14 Eylül 2026; yayın tarihi siteye eklendiği tarihtir.
