Endüstriyel Gaz Tesisatı Kontrolü, gaz kaynağı, kollektör, regülasyon ve koruma, proses tüketicisi bölümlerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu teknik rehber; tesis yöneticisi, bakım sorumlusu ve kontrol hazırlığını yürüten kişiler için kapsamı, kanıtları ve uygulama sırasını açıklar. Muayene ve deneyler yetkin kişilerce, ekipmana özel güvenli test planıyla yapılır; metin üretici kullanım veya müdahale talimatının yerine geçmez.
Kapsam ve çalışma prensibi
Oksijen, azot ve yanıcı gazlar aynı tehlike grubunda değildir. Gaz kimliği, depolama şekli ve sabit tesis sınırı kontrol planının başlangıcıdır.
Kontrol süresi ve mevzuat dayanağı
Bu üst başlık tek bir ekipman sınıfı değildir. EK III Tablo 1 kapsamındaki basınçlı kaplar ve Tablo 3 kapsamındaki tesisatlar ayrı belirlenir. Bütün boru, pompa ve yardımcı elemanlara yalnızca bu sayfanın adından hareketle ortak yıllık yasal süre atanmaz. Kapsam dışındaki teknik güvenlik kontrolleri üretici, proje ve risk koşullarına göre planlanır. [K1, K2]
Yönetmelik madde 7 ve EK III ilgili tablo satırı birlikte ele alınır. 23 Aralık 2025 değişikliği kapsamın tablolardaki ekipman ve ekipman gruplarına göre belirlenmesini vurgular. Günlük işletme gözetimi, bakım ve periyodik kontrol farklı faaliyetlerdir. Arıza veya güvenliği etkileyen değişiklikte takvim beklemek uygun değildir. Kontrol tarihinde geçerli düzenleme ve ekipmana özgü Bakanlık kriteri ayrıca doğrulanır.
Standartların seçimi ve kapsam sınırları
Aşağıdaki teknik kaynaklar birer kapsam eşleştirmesidir. Tasarım standardı, bakım gereği ve yasal periyodik kontrol dönemi aynı şey değildir. Mevzuatta yer alan TS atfı ile güncel uluslararası baskı ayrı kaydedilir. Standart numarası tek başına uygulanabilirlik veya uygunluk kanıtı sayılmaz. [T1 ve devamı]
| Teknik kaynak | Uygulama sınırı |
|---|---|
| EN 15001 ailesi | Kapsamındaki yakıt gazı tesisatı için kullanılır. Bölüm 1 tasarım ve yapım, bölüm 2 işletmeye alma ve işletme konularına yöneliktir; oksijen veya her proses gazına otomatik uygulanmaz. |
| Gaz güvenlik bilgi formu | Gazın yanıcı, oksitleyici, toksik veya boğucu niteliğini belirlemek için kullanılır. Gaz türü bilinmeden ortak malzeme ve kaçak yöntemi seçilmez. |
Standartların tam metinleri üzerinden ekipmana uygun madde, deney koşulu ve kabul sınırı belirlenmelidir. Bu rehberde sayısal limit bulunmaması, testin limitsiz yapılabileceği anlamına gelmez.

Ayrıntılı teknik inceleme
Malzeme uyumu
Boru, vana ve contaların gazla ve basınçla uyumu incelenir. Oksijen hizmeti ile yanıcı gaz hizmetinin temizlik ve malzeme şartları birbirine aktarılmaz. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.
İzolasyon ve yön
Hat etiketleri, akış yönü ve kesme noktaları kontrol edilir. Yanlış bağlantıyı önleyen tanımlama bakım sonrası ayrıca gözden geçirilir. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.
Algılama ve havalandırma
Gazın yanıcılık veya boğucu etkisine göre koruma işlevleri değerlendirilir. Her gaz aynı sensörle tespit edilemez. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.
Kontrol hazırlığı ve güvenli uygulama
Ekipman kimliği, kullanım kılavuzu, önceki raporlar, bakım kayıtları ve yapılan değişiklikler hazırlanır. Proje gerektiren tesislerde güncel proje sahadaki düzenle karşılaştırılır. Kapsam, teknik çizim veya envanter üzerinde tanımlanır; yardımcı sistemlerin dahil olup olmadığı önceden kararlaştırılır.
Duruş, erişim ve enerji izolasyonu kontrol ekibiyle koordine edilir. Basınç, sıcaklık, elektrik ve hareket kaynakları ayrı dikkate alınır. Emniyet devrelerini etkisizleştirerek veya koruyucuları açık bırakarak normal çalışma deneyi yapılmaz. Bu metin sökme, basınçlandırma veya arıza giderme talimatı değildir.

Ölçüm ve fonksiyon doğrulaması
Ölçümün amacı önce tanımlanır: görünür hasar incelemesi, performans ölçümü ve güvenlik fonksiyonu testi farklı kanıtlar üretir. Test öncesinde beklenen davranış, test koşulu ve güvenli durdurma yöntemi belirlenir. Uygun ölçüm aracı seçilir; cihaz kimliği ve kalibrasyon bilgisi kayıtla ilişkilendirilir.
Bir düğmenin, motorun veya göstergenin çalışması tüm güvenlik zincirini doğrulamaz. Sonuç ilgili bileşen ve çalışma modu için yorumlanır. Aynı sistemde farklı çalışma modları varsa hangi modun değerlendirildiği açıkça yazılır. Yapılmayan deney yapılmış gibi olumlu işaretlenmez.
Bulguların raporlanması
Bulgu; ekipman kimliği, konum, yöntem, gözlem veya ölçüm ve kabul kaynağıyla birlikte kaydedilir. Fotoğraf açıklaması bulgunun yerini göstermelidir. Bakımın tamamlanması ile düzeltmenin doğrulanması ayrı aşamalardır. Güvenlik fonksiyonu üzerinde işlem yapılmışsa ilgili işlevin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
İşletme takip şablonu
Bu tablo hazırlık ve takip içindir; resmi kontrol raporu değildir.
| Kayıt alanı | Doldurulacak bilgi |
|---|---|
| Ekipman ve konum | Seri numarası ve saha tanımı |
| Kontrol sınırı | Dahil olan cihaz ve alt sistemler |
| Teknik dayanak | Proje ve standart sürümü |
| Bulgu ve kanıt | Ölçüm, fotoğraf ve rapor referansı |
| Düzeltme | Yapılan işlem ve doğrulama kaydı |
| Takvim | Süre gerekçesi ve sonraki tarih |
Adım adım teknik kontrol planı
Aşağıdaki adımlar teknik planlama içindir. Ön incelemede çatlak, kontrolsüz kaçak, etkisiz koruma veya güvenli erişim eksikliği saptanırsa dinamik teste geçilmez. Testin iptal nedeni kayıt altına alınır. Basınçlandırma, koruma ayarı ve güvenlik devresine müdahale için yalnızca ekipmana özel yetkili prosedür kullanılmalıdır.
Kimlik ve tasarım koşullarını eşleştirme
Gaz kaynağı bölümünden başlayarak Kollektör, Regülasyon ve koruma, Proses tüketicisi bağlantılarını proje veya makine şemasında izleyin. Etiket ve teknik dosya aynı varlığa ait olmalıdır. Yenilenen bileşenler, değişen çalışma modları ve önceki kontrolün kapsam dışı bıraktığı alanlar plana işlenir.
Güvenli test hazırlığı
Gaz, basınç, sıcaklık ve elektrik kaynaklarını ayrı tanımlayın. Test noktasına erişim, tahliye güzergâhı ve başka kullanıcıların etkilenmesi değerlendirilir. Hatları gevşeterek basınç kontrolü veya açık alevle kaçak araması yapılmaz.
Gaz ve malzeme eşleştirmesi incelemesi
Hat etiketini tedarik bilgisiyle karşılaştırın. Boru, vana ve conta uygunluğunu belge üzerinden değerlendirin; farklı gaz hatlarının karışma riskini inceleyin.
Kaydedilecek kanıt: Gaz kimliği ve bileşen dokümanı. Oksijen hattı ile doğal gaz hattı aynı bakım ve temizlik yaklaşımına tabi tutulmaz.
Regülasyon ve koruma incelemesi
Giriş ve tüketici tarafını ayrı tanımlayın. Regülatör ve bağımsız koruma varsa görevlerini proje üzerinden belirleyin; ayar değerlerini tahminle değiştirmeyin.
Kaydedilecek kanıt: Kademeler ve emniyet fonksiyon listesi. Çıkış basıncının bir anda normal görünmesi tüm yüklerde kararlılık anlamına gelmez.
Sızdırmazlık ve havalandırma incelemesi
Hedef gaza uygun cihaz ve yöntem seçin. Erişilemeyen bağlantıları açıkça belirtin; kaçak şüphesinde saha acil durum prosedürünü esas alın.
Kaydedilecek kanıt: Nokta, yöntem ve tespit sınırı bilgisi. Her gaz için aynı dedektörün kullanılması geçerli kanıt sağlamaz.
Kontrol sonrası normal duruma dönüş
Test için değiştirilen işletme durumlarını kayıt üzerinden geri doğrulayın. Vana, otomatik kumanda ve alarm durumları saha sorumlusuyla karşılaştırılır. Bulguların giderildiğine dair bakım kaydı, gerekirse yeniden fonksiyon doğrulamasıyla tamamlanır. Test yapılmayan bölüm için olumlu sonuç yazılmaz.
Ölçüm noktaları ve kabul kararının kurulması

| Kontrol konusu | Kaydedilecek kanıt | Kararda dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Gaz ve malzeme eşleştirmesi | Gaz kimliği ve bileşen dokümanı | Oksijen hattı ile doğal gaz hattı aynı bakım ve temizlik yaklaşımına tabi tutulmaz. |
| Regülasyon ve koruma | Kademeler ve emniyet fonksiyon listesi | Çıkış basıncının bir anda normal görünmesi tüm yüklerde kararlılık anlamına gelmez. |
| Sızdırmazlık ve havalandırma | Nokta, yöntem ve tespit sınırı bilgisi | Her gaz için aynı dedektörün kullanılması geçerli kanıt sağlamaz. |
Ölçüm cihazının kimliği, aralığı ve uygun kalibrasyon bilgisi sonuçla ilişkilendirilir. Eşik değere yakın bir ölçümde çözünürlük, belirsizlik ve tekrar edilebilirlik dikkate alınır. Kabul kaynağı gösterilmeden yalnızca normal veya çalışıyor ifadesiyle karar verilmez. Eksik proje ya da bilinmeyen tasarım koşulu sonucu etkiliyorsa sınırlama açıkça yazılır.
Uygunsuzlukların ele alınması
Bulguyu bileşen, konum, gözlem ve teknik dayanak olarak kaydedin. Örneğin gaz ve malzeme eşleştirmesi için görülen sorun, hangi kanıtın eksik veya hangi işlevin başarısız olduğunu açıklamalıdır. Sadece bakımı yapılmalı ifadesi düzeltmenin ne olacağını göstermez. Kritik güvenlik şüphesinde güvenli duruma geçiş ve kullanımın sınırlandırılması saha prosedürüne göre yönetilir. Hafif ve ağır kusur ifadeleri, Bakanlığın ilgili ekipman için bu sınıfları tanımladığı kriterler varsa o çerçevede kullanılır; bu rehber yeni bir resmî kusur sınıfı üretmez. [K2 EK III 1.9.1]
Teknik şartnameye eklenebilecek kapsam maddeleri
Aşağıdaki metinler hizmet kapsamını tanımlamak için uyarlanabilir; mevzuatın birebir alıntısı değildir.
- Kontrol sınırı; Gaz kaynağı, Kollektör, Regülasyon ve koruma, Proses tüketicisi bileşenlerini ve varsa bunların emniyet arayüzlerini açıkça tanımlamalıdır. Dahil edilmeyen sistemler teklif ve raporda belirtilmelidir.
- Yöntem; gaz ve malzeme eşleştirmesi, regülasyon ve koruma, sızdırmazlık ve havalandırma başlıkları için uygulanacak inceleme, ölçüm ve fonksiyon doğrulamalarını içermelidir. Kabul kaynağı ve çalışma koşulu her ölçüm kaydıyla ilişkilendirilmelidir.
- Rapor; ekipman kimliği, kontrol sınırı, teknik dayanak, kullanılan cihazlar, bulgular, deney sınırlamaları ve sonuç içermelidir. Bakım sonrası doğrulama gerektiren işlevler açıkça belirtilmelidir.
- Kontrol takvimi; ilgili ekipman sınıfı ve yasal dönemle gerekçelendirilmelidir. Teknik öneriyle seçilmiş bir yıllık plan, mevzuatta bütün sistem için verilmiş kesin süre gibi gösterilmemelidir.
Doldurulabilir teknik kayıt örneği
Bu boş şablon kontrol hazırlığı ve bulgu takibi içindir; imzalı resmî muayene raporunun yerine geçmez.
| Alan | Kayıt |
|---|---|
| Ekipman veya sistem kimliği | ........................................................ |
| Kontrol edilen bölüm | ........................................................ |
| Çalışma koşulu ve mod | ........................................................ |
| Ölçüm ve birim | ........................................................ |
| Kabul kaynağı ve kriter | ........................................................ |
| Bulgu ve fotoğraf numarası | ........................................................ |
| Düzeltme ve yeniden doğrulama | ........................................................ |
Sık sorulan teknik sorular
Endüstriyel gaz tesisatı yalnızca doğal gaz mıdır
Hayır. Oksijen, azot ve farklı proses gazları bulunabilir. Yanıcılık, oksitleyicilik, toksisite ve boğuculuk özellikleri kontrol yaklaşımını değiştirir.
Oksijen hattında yağ kalıntısı neden önemlidir
Oksijenle uyumsuz kirlenme yangın riskini artırabilir. Temizlik ve malzeme uygunluğu gaz hizmetine göre değerlendirilir; sıradan boru bakım yaklaşımı yeterli değildir.
Azot kaçağı yanıcı olmadığı için önemsiz midir
Hayır. Kapalı ortamda oksijen azalmasına yol açabilir. Havalandırma, algılama ve acil durum düzeni gazın gerçek tehlikesine göre değerlendirilir.
Her gaz aynı kaçak dedektörüyle kontrol edilir mi
Hayır. Ölçüm cihazının hedef gazı, aralığı ve yöntemi uygun olmalıdır. Yanlış sensörden alınan sıfır değer güvenli ortam kanıtı değildir.
Hat rengi gazın kimliğini kesin gösterir mi
Renk yardımcı işarettir; hat etiketi, akış yönü ve proje bilgisiyle doğrulanmalıdır. Yenileme veya yanlış boyama nedeniyle yalnızca renge dayanılmaz.
Regülatör ile emniyet kapama vanası aynı görevde midir
Regülatör normal basıncı düzenler; ayrı bir kapama düzeni varsa anormal duruma karşı koruma sağlar. Sistemde hangi görevlerin nasıl sağlandığı belgelenmelidir.
Gaz hattına yeni tüketici eklemek kontrol ihtiyacını değiştirir mi
Evet. Debi talebi, basınç kaybı ve emniyet senaryosu değişebilir. Mevcut hattın çapı ve regülasyon kapasitesi yeniden değerlendirilmeden eşdeğerlik varsayılmaz.
Sızdırmazlık testi gövde dayanım testini karşılar mı
Hayır. Kaçak bulunmaması, malzemenin tüm dayanım koşullarını doğrulamaz. Testin amacı ve kapsadığı basınç sınırı raporda açıkça belirtilmelidir.
Bütün endüstriyel gaz tesisatları için tek yıllık madde var mı
Genel hizmet adı tek başına böyle bir hüküm oluşturmaz. Basınçlı kaplar, tesisat grupları ve varsa özel düzenlemeler ayrı sınıflandırılır; teknik güvenlik planı ayrıca tanımlanır.
Gaz kaçak kontrolünde açık alev kullanılabilir mi
Hayır. Bu güvenli bir arama yöntemi değildir. Hedef gaza uygun cihaz veya onaylı yöntem, saha güvenlik prosedürü ve yetkin personel kullanılmalıdır.
Gaz hattındaki çekvalf hangi yönde çalıştığıyla kaydedilir mi
Akış ve geri akışı önleme görevi projeyle eşleştirilir. Gövde okunun bulunması tek başına valfin iç işlevinin doğrulandığını göstermez.
Farklı gaz hatlarının bağlantıları neden ayırt edilmelidir
Yanlış bağlantı uyumsuz gaz karışmasına veya proses tehlikesine yol açabilir. Etiketleme yanında uygun bağlantı ve işletme düzeni değerlendirilir.
Tahliye hattı kapalı alana yönlendirilebilir mi
Gazın tehlikesi ve onaylı tasarım dikkate alınır. Kontrolsüz gaz birikmesine yol açan tahliye güvenli kabul edilmez; gerçek çıkış noktası incelenmelidir.
Endüstriyel Gaz Tesisatı kontrolü için süre ve yasal kapsam nasıl belirlenir
Bu üst başlık tek bir ekipman sınıfı değildir. EK III Tablo 1 kapsamındaki basınçlı kaplar ve Tablo 3 kapsamındaki tesisatlar ayrı belirlenir. Bütün boru, pompa ve yardımcı elemanlara yalnızca bu sayfanın adından hareketle ortak yıllık yasal süre atanmaz. Kapsam dışındaki teknik güvenlik kontrolleri üretici, proje ve risk koşullarına göre planlanır.
Endüstriyel Gaz Tesisatı için hangi teknik standartlar seçilir
EN 15001 ailesi: Kapsamındaki yakıt gazı tesisatı için kullanılır. Bölüm 1 tasarım ve yapım, bölüm 2 işletmeye alma ve işletme konularına yöneliktir; oksijen veya her proses gazına otomatik uygulanmaz. Gaz güvenlik bilgi formu: Gazın yanıcı, oksitleyici, toksik veya boğucu niteliğini belirlemek için kullanılır. Gaz türü bilinmeden ortak malzeme ve kaçak yöntemi seçilmez. Türkiye’de uygulanacak TS karşılığı, baskı ve kapsam ayrıca doğrulanır.
İlgili hizmet sayfaları
Bu sayfa Mekanik tesisatlar periyodik kontrolü başlığının alt konularından biridir. Tesisinizdeki diğer mekanik sistemler için:
- Havalandırma ve Klima Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Yangın Söndürme Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Yangın Pompası ve Pompa Grubu Periyodik Kontrolü
- Sprinkler Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Yangın Dolabı ve Hidrant Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Basınçlı Hava Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Isıtma Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Soğutma Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Doğal Gaz ve CNG Besleme Tesisatı Güvenlik Kontrolü
- Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü
- Duman Tahliye ve Basınçlandırma Tesisatı Kontrolü
Mekanik tesisat dışındaki kontrol ve ölçüm hizmetlerimiz:
- Kaldırma ve iletme ekipmanları periyodik kontrolü
- Basınçlı kap ve ekipmanlar periyodik kontrolü
- Elektrik tesisatı ve topraklama periyodik kontrolü
- Tahribatsız muayene (NDT)
- İş hijyeni ve ortam ölçümleri
- Hizmet verilen iller
Hizmet kapsamının planlanması
Endüstriyel Gaz Tesisatı Kontrolü için ekipman adedi, model veya proje, tesis konumu, önceki rapor ve duruş bilgisi üzerinden kapsam belirlenebilir. SÖZTEK ile görüşmede hangi bileşenlerin ve hangi deneylerin dahil olduğu netleştirilmelidir. Teknik inceleme yapılmadan uygunluk sonucu taahhüt edilmez.
Endüstriyel Gaz Tesisatı Kontrolü kapsamını netleştirmek için ekipman listesi, proje, önceki raporlar ve uygun duruş zamanını paylaşabilirsiniz. Teklif talep formunu doldurarak kapsam ve program teklifi isteyebilirsiniz.
Kaynaklar ve teknik güncelleme
K1 Yönetmelik resmi kurum kopyası ve EK III tabloları
K2 ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması
T1 EN 15001-1 kapsamı ve bölüm 2 ayrımı
Kaynak gözden geçirme tarihi 21 Eylül 2026. K1 Aralık 2025 kurum kopyasıdır ve K2 değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Kontrol tarihinde yürürlükteki konsolide düzenleme esas alınır. Katalog bağlantıları standartların kapsamını açıklar; tam standart metni yerine geçmez. Yabancı rehberlerdeki yasal süreler Türkiye için kullanılmaz.
