Sizi
Arayalım

Basınçlı Boru Tesisatı Kontrolü

Basınçlı Boru Tesisatı Kontrolü | SÖZTEK

Basınçlı Boru Tesisatı Kontrolü

Basınçlı boru tesisatı kontrolü, ekipmanın kullanım sırasında güvenli durumda kalıp kalmadığının muayene ve uygulanabilir testlerle değerlendirilmesidir. Bu rehber korozyon, yorulma, destek hataları ve kapsamın belirsizliği konularına odaklanır. Kontrol kapsamı, ekipmanın imalat dokümanı ve gerçek kullanım koşullarıyla belirlenir; bakım kaydı ile periyodik kontrol raporu ayrı tutulur.

Kontrol süresi ve uygulanacak mevzuat

Hat sınıfı, uygulanabilir mevzuat ve standart ile belirlenir; genel tek süre verilmez. Bu ifade ekipmanın ilgili sınıfa girmesi ve uygulanabilir standardın hükümleriyle birlikte değerlendirilir. [K1, K2]

Basınçlı borulamada hat sınıfı, malzeme, akışkan, korozyon mekanizması, kaynak ve flanş bağlantıları, destekler ve genleşme hareketleri önemlidir. Hangi ekipman veya tesisat grubuna dahil olduğu belirlenmeden her basınçlı boru için bağımsız bir yıllık zorunluluk ileri sürülmemelidir. Kap kontrolünün bağlantılı tesisatın tamamını kapsadığı da varsayılmamalı; sınırlar raporda gösterilmelidir.

Standartlar ve teknik kapsam

Tasarım dosyasındaki borulama standardı, akışkan ve tesis mevzuatı. Bunlar ekipmanın tasarımıyla eşleştirilerek kullanılır; her standart bütün alt türlere uygulanmaz. İmalat tarihine ve onayına uygun sürüm ile periyodik kontrole ilişkin hükümler belirlenir. Tam standart metni ve üretici dokümanı görülmeden sayısal kabul veya ret sınırı üretilmez. [K1 EK III 1.11 ve 2.1.5]

Bu rehber, doğal gaz hattı, buhar hattı ve kimyasal proses hattının aynı standartla inceleneceğini varsaymaz. Her hattın malzemesi, hizmet koşulları ve mevzuat rejimi ayrı kayda alınır.

Basınçlı Boru Tesisatı Kontrolü

İncelenen bileşenler ve teknik kontrol kapsamı — açıklayıcı şema

Teknik inceleme noktaları

Aşağıdaki kapsam bir kontrol planı oluşturmak içindir. Kabul kararı, yetkili kişinin uygun yöntemle elde ettiği bulgular ve ilgili teknik ölçütlerle verilir.

Hat kimliği

Başlangıç ve bitiş noktaları, akışkan, malzeme ve tasarım sınırları. Bulguların yeri ve kapsamı kaydedilir. Önceki rapordaki aynı bölgeyle karşılaştırma yapılması, değişimin izlenmesini sağlar; incelenemeyen alanlar açıkça belirtilir.

Birleşimler

Kaynak, flanş, vana ve bağlantılarda kaçak veya hasar bulguları. Bulguların yeri ve kapsamı kaydedilir. Önceki rapordaki aynı bölgeyle karşılaştırma yapılması, değişimin izlenmesini sağlar; incelenemeyen alanlar açıkça belirtilir.

Destek ve genleşme

Askılar, destekler, titreşim ve sıcaklık hareketlerinin değerlendirilmesi. Bulguların yeri ve kapsamı kaydedilir. Önceki rapordaki aynı bölgeyle karşılaştırma yapılması, değişimin izlenmesini sağlar; incelenemeyen alanlar açıkça belirtilir.

Ölçüm planı

Beklenen hasar mekanizmasına göre ölçüm bölgeleri ve kabul kriterleri. Bulguların yeri ve kapsamı kaydedilir. Önceki rapordaki aynı bölgeyle karşılaştırma yapılması, değişimin izlenmesini sağlar; incelenemeyen alanlar açıkça belirtilir.

Kontrol uygulamasının aşamaları

Muayene ve test, güvenli çalışma koşulları oluşturulmadan başlatılmaz. Aşağıdaki aşamalar işi planlamak içindir; basınçlandırma veya ekipmana müdahale talimatı değildir.

1 Ekipmanı ve kontrol sınırını tanımlama

Etiket, imalat standardı ve önceki rapor aynı ekipmanla eşleştirilir. Başlangıç ve bitiş noktaları, akışkan, malzeme ve tasarım sınırları.

2 Güvenli erişimi hazırlama

İşveren ve kontrol ekibi duruş, izolasyon, akışkan ve sıcaklık koşullarını koordine eder. Kapalı alana giriş veya tehlikeli akışkan söz konusuysa ilgili izin ve önlemler ayrıca planlanır.

3 Muayene ve fonksiyonları değerlendirme

Kaynak, flanş, vana ve bağlantılarda kaçak veya hasar bulguları. Askılar, destekler, titreşim ve sıcaklık hareketlerinin değerlendirilmesi. Fonksiyon testi yapılmayan bir eleman yalnızca görünümüne dayanılarak çalışır kabul edilmez.

4 Gerekli test ve ölçümleri uygulama

Yöntem, test koşulları ve kabul ölçütü ekipman dokümanına bağlanır. Ölçüm cihazı tanımı, kalibrasyon bilgisi ve ölçüm bölgesi kaydedilir; sonuç uygun teknik sınırla karşılaştırılır.

5 Sonuç ve takip kaydını tamamlama

Uygunsuzluklar ekipman kimliğiyle ilişkilendirilir. Kullanıma etkisi, düzeltme ihtiyacı ve sonraki kontrol tarihi raporlanır. Bakımın tamamlanmasıyla kontrol kararının verilmesi ayrı kayıtlar halinde izlenir.

Basınçlı Boru Tesisatı Kontrolü

Kontrol uygulamasının beş aşaması — açıklayıcı şema

Test yönteminin seçimi

Bu ekipman grubunun özel süre ve yöntem hükümleri esas alınır. Diğer basınçlı kaplardan alınan yıllık test veya 1,5 kat katsayısı otomatik olarak uygulanmaz. Muayene, sızdırmazlık kontrolü, kalınlık ölçümü ve dayanım testi farklı sorulara cevap verir; biri diğerinin yerine ancak uygulanabilir hüküm izin veriyorsa kullanılabilir. Gerekli erişim ve test koşulları standart, imalat dokümanı ve yetkili kontrol planıyla belirlenir. [K1, K2]

Hizmet şartnamesine eklenebilecek maddeler

Aşağıdaki Ş maddeleri örnek şartname hükümleridir, mevzuat madde numarası değildir. Ekipmanın gerçek kapsamına göre uyarlanır.

Ş1 Ekipmana özgü kapsam

Hat kimliği ve birleşimler incelemelerinin sınırları raporda belirtilir. Kapsam dışı bırakılan bileşenler açıkça yazılır. Ekipmanın seri numarası ve kullanılan teknik dayanak izlenebilir tutulur. [K1 EK III 1.7]

Ş2 Yöntem ve ölçüt

Korozyon, yorulma, destek hataları ve kapsamın belirsizliği için seçilen muayene ve doğrulama yöntemleri belirtilir. Cihaz kayıtları ile sayısal sonuçlar, karşılaştırılan standart veya üretici ölçütüyle birlikte raporlanır. Kontrol edilmeyen bir fonksiyon için olumlu sonuç yazılmaz.

Ş3 Yetki ve uygunsuzluk takibi

İlgili personel ve kuruluş yetkileri doğrulanır. İş ekipmanı kapsamındaki zorunlu periyodik kontrolde İSG KATİP sözleşmesi en geç bir gün önce karşılıklı onaylanır. Kusur derecelendirmesi yalnızca Bakanlığın buna ilişkin kriterleri bulunan kapsamda kullanılır; güvenli olmadığı belirlenen ekipmanın uygunsuzluğu giderilmeden kullanımına devam edilmez. [K1, K2]

İşletme takip şablonu

Bu alanlar kontrol kayıtlarının izlenmesi içindir; kendiliğinden uygunluk raporu oluşturmaz.

Kayıt

İşletme tarafından izlenecek bilgi

Ekipman kimliği

Seri numarası ve tesis konumu

Kontrol dayanağı

İlgili mevzuat ve standart sürümü

Kritik kapsam

Hat kimliği ve destek ve genleşme

Bulgular

Rapor numarası ve düzeltme kaydı

Takvim

Son ve sonraki kontrol tarihi

 

Sık sorulan teknik sorular

Her basınçlı boru için bağımsız yıllık kontrol zorunlu mudur

Böyle bir genel hüküm doğrudan kurulamaz. Borunun dahil olduğu ekipman veya tesisat grubu ve özel mevzuatı belirlenmelidir.

Basınçlı boru tesisatı kontrolü kaç yılda bir yapılır

Hat sınıfı, uygulanabilir mevzuat ve standartla belirlenir; bütün basınçlı borular için tek bir genel süre verilmez.

Basınçlı boru tesisatı kontrolü kimler yapabilir

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamındaki bu kontrol, ilgili teknik yeterliliğe sahip yetkili kişi veya kuruluş tarafından yürütülür. Hizmet alınmadan önce kontrolü yapacak tarafın, kontrol tarihinde geçerli mevzuata göre yetkili olduğu işveren tarafından doğrulanmalıdır; bu rehber belirli bir kuruluşun yetkisini garanti etmez.

Basınçlı boru tesisatı kontrolü yaptırılmazsa ne olur

Süresi geçmiş veya hiç yaptırılmamış bir periyodik kontrol, ekipmanın güvenli durumu doğrulanmadan kullanılmaya devam edildiği anlamına gelir. Bu durum İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı kapsamında işveren sorumluluğu doğurur ve olası bir arıza veya kazada sonuçları ağırlaştırabilir; bu rehber belirli bir idari yaptırımın tutarını veya uygulanacağını belirtmez.

Basınçlı boru tesisatı kontrolü raporunun geçerlilik süresi ne kadardır

Rapor, düzenlendiği tarihten itibaren yukarıda açıklanan süre kadar geçerli kabul edilir. Ancak ekipmanda hasar, kaçak, önemli onarım veya işletme koşulunda değişiklik olması durumunda, yazılı süre dolmadan yeniden değerlendirme yapılması gerekir.

Doğal gaz iç tesisatı borusu bu kapsamda mı değerlendirilir

Doğal gaz iç tesisatı, kendi özel mevzuatı (Doğal Gaz Piyasası İç Tesisat Yönetmeliği ve ilgili teknik şartlar) kapsamında ayrıca değerlendirilir. Bir borunun basınçlı tesisat kapsamına girip girmediği ve hangi mevzuatın uygulanacağı, hattın taşıdığı akışkana ve bağlı olduğu ekipman veya sisteme göre belirlenir.

Tank raporu bağlantılı boru hattının tamamını kapsar mı

Ancak kapsam açıkça tanımlanmış ve ilgili incelemeler yapılmışsa. Tankın olumlu raporu kilometrelerce veya farklı devrelerdeki borulamanın uygunluğu anlamına gelmez.

Kontrol kapsamı ve hizmet planlaması

Basınçlı boru tesisatı kontrolü için ekipman türü, adedi, tesisin il ve ilçesi, önceki raporlar ve planlanan duruş bilgileri paylaşılabilir. SÖZTEK ile kapsam görüşmesinde uygulanacak yöntem ve gerekli yetkiler doğrulanır. Bu rehber, ekipmana özel muayene sonucu veya uygunluk raporu değildir.

Kaynaklar

[K1] İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği; EK III ilgili ekipman satırı ve genel kontrol hükümleri.

[K2] ÇSGB 23 Aralık 2025 değişikliğine ilişkin resmî duyuru.

Teknik güncelleme tarihi 16 Eylül 2026. Kontrol tarihinde yürürlükteki düzenlemeler ve ekipmanın uygulanabilir standartları esas alınır.

Kaynak bağlantıları

K1 İş Ekipmanları Yönetmeliği resmî kurum kopyası ve EK III

K2 ÇSGB 23 Aralık 2025 değişikliği açıklaması

Basınçlı kap ve ekipmanlar ana rehberi