Kaldırma aksesuarlarının periyodik kontrolü; sapan, mapa, kilit, travers, kıskaç ve benzeri elemanların kimliği, kapasitesi ve fiziksel durumunun değerlendirilmesidir. Bir aksesuarın dayanımı, bağlantı biçimi ve yükleme yönüyle birlikte anlam kazanır. Etiketi okunamayan ürünün kapasitesi tahmin edilmez.
Kapsam ve ekipman türleri
Zincir sapan, çelik halat sapan, dokuma sapan, yuvarlak sapan ve özel yük tutucular farklı kabul kriterlerine sahiptir. Takım olarak kullanılan elemanlarda en zayıf bileşen ve gerçek bağlama düzeni dikkate alınır. Kişisel düşüş durdurma donanımı bu rehberin kapsamı değildir.
Sistem nasıl çalışır nereler kritik
İki kollu simetrik bir sapanda kollar düşeyden uzaklaştıkça her koldaki çekme kuvveti artar. Keskin kenar, sıcaklık ve kimyasal ortam özellikle tekstil ürünlerini etkileyebilir. Zincirde uzama ve kesit kaybı, tel halatta kopuk tel ve deformasyon, tekstilde kesik ve dikiş hasarı ayrı yöntemlerle incelenir. Dört kollu bir takımda yükün dört kola eşit dağıldığı kendiliğinden varsayılmaz. Üretici kapasite tabloları bağlama şeklini de kapsamalıdır.

Şema 1 — Ölçeksiz eğitim çizimi. Her üreticinin düzeni farklı olabilir; montaj detayı veya güvenli çalışma konfigürasyonu olarak kullanılmaz.
Mevzuat ve kontrol dönemi
Kontrol kapsamı, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve güncel EK-III ekipman grubuyla eşleştirilir. Bakanlıkça yayımlanmış ekipmana özgü rapor ve kriter dokümanı varsa bu doküman dikkate alınır. Kontrol tarihinde geçerli sürüm temin edilmelidir. ÇSGB değişiklik açıklaması.
Bu ekipman ailesinin EK-III kapsamındaki ilgili satırlarında, standardın süre belirlemediği durumda genel planlama üst sınırı 1 yıldır. Daha kısa süre gerektiren kullanım koşulları ve ilgili standart hükümleri dikkate alınır. Kurulum değişikliği, önemli onarım, kaza veya güvenliği etkileyen olaylar için takvimden bağımsız kontrol ihtiyacı değerlendirilir.
Bakım, operatörün kullanım öncesi kontrolü ve periyodik kontrol birbirini tamamlar. Bakım kaydı ekipmanın o tarihte hangi işlemlerden geçtiğini gösterir; uygunluk değerlendirmesinin kapsamını kendiliğinden oluşturmaz.
Hangi standart ne için kullanılır
Referans ailesi | Bu ekipmandaki rolü |
|---|---|
EN 818 serisi | Kaldırma zincirleri ve zincir sapanlar |
EN 1492-1; EN 1492-2 | Dokuma ve yuvarlak tekstil sapanlar |
EN 13414 serisi | Çelik tel halat sapanlar |
EN 13155; EN 1677 serisi | Sabit olmayan yük tutucular ve sapan bileşenleri |
Bu tablo bir kapsam haritasıdır. Ürün tasarım standardı ile periyodik muayene yöntemi aynı şey değildir. TS/TS EN ulusal karşılığı, baskı yılı, yürürlük ve geçiş hükümleri kontrol tarihinde TSE kataloğu ve ilgili mevzuattan doğrulanmalıdır. Standartların ücretli tam metinleri çoğaltılmamıştır; bu rehber tam standardın yerine geçmez. Standart başlıkları için resmî referans listesi.
Kontrol öncesi hazırlık
İşletme ekipmanın kimliğini, konumunu ve kontrol kapsamını önceden paylaşır. Belgelerdeki seri numarası sahadaki ürünle eşleştirilir. Kullanım kılavuzu, kapasite bilgisi, önceki rapor, bakım kayıtları ve varsa montaj/proje verileri hazır tutulur. Yapılan değişiklikler, kaza veya aşırı yük olayları ayrıca bildirilir.
Kontrol alanı işletmeyle planlanır. Güvenli erişim, enerji izolasyonu, uygun operatör desteği ve uygulanacaksa tanımlı test yükü hazırlanır. Test yükünün gerçek değeri ve kullanılan ölçüm araçlarının izlenebilirliği kayıt altına alınır. Kapsam dışı veya erişilemeyen bölümler sonuçtan saklanmaz; hangi incelemenin neden yapılamadığı belirtilir.
Ayrıntılı kontrol matrisi
Kontrol bölümü | Teknik inceleme odağı | Kayda alınacak kanıt |
|---|---|---|
Kimlik/etiket | WLL, üretici, seri numarası ve malzeme sınıfı | Takım ve bileşen eşleştirmesi |
Zincir sapan | Bakla uzaması, aşınma, çatlak ve bağlantılar | Referans ve ölçü |
Halat sapan | Tel kırığı, ezilme, kuşgözü ve pres bağlantı | Kusur konumu |
Tekstil sapan | Kesik, yanık, kimyasal etki ve dikiş | Etiket ve hasar fotoğrafı |
Kilit/mapa | Pim uyumu, deformasyon, yük yönü ve kilitleme | Bileşen kimliği |
Travers/kıskaç | Yapı, bağlantı noktası, kilit ve yük tutma | Kullanım konfigürasyonu |
Bu matristeki başlıklar genel teknik inceleme odaklarıdır. Sayısal kabul ölçütü, üretici verisi veya geçerli kriter kaynağıyla eşleştirilir. Çatlak, aşınma veya boşluk için bütün ürünlere tek bir sınır verilmez. Ölçüm sonucu birimi ve ölçülen bölgeyle birlikte yazılır.

İdeal statik durumda düşeyden sapan açısı ile kol kuvveti oranı
Fonksiyon ve deney yaklaşımı
Muayene, fonksiyon deneyi ve yapısal bütünlüğe yönelik yük deneyi ayrı amaçlar taşır. Her kontroldeki yük deneyi ile azami üç yıllık dönem/önemli onarım sonrasında uygulanan kapsamın dayanağı EK-III 2.2.1 ve 2.2.1.1 üzerinden belirlenir. Genel katsayılar elle işletilen düzenlerde statik 1,5; diğerlerinde statik 1,25 ve dinamik 1,1 olarak tarif edilse de bunlar her makineye otomatik uygulanacak değerler değildir. Ekipmana özgü Bakanlık dokümanı, ilgili standart ve çalışma prensibi değerlendirilerek yetkili kişi test yükünü seçer. Gerçek konfigürasyon ve kapasite kaynağı rapora yazılır.
Eğitim örneği: simetrik iki kol, düşeyden θ açısı ve toplam düşey yük W için ideal statik durumda T = W / (2 cos θ). θ = 0°, 30°, 45°, 60° için T/W sırasıyla 0,50; 0,577; 0,707; 1,00 olur. Bu hesap WLL seçiminin veya gerçek kaldırma planının yerine geçmez.
Deney sırasında anormal hareket, yük kayması, emniyet işlevi kaybı veya yapısal hasar belirtisi görülürse çalışma güvenli şekilde durdurulur. Kusuru bastırmak için güvenlik devreleri geçici olarak köprülenmez. Gerekli düzeltme ve yeniden değerlendirme kapsamı belirlenir.
Sahadan örnek senaryo
Etiketi kaybolan tekstil sapanın rengine bakılarak kapasite atanması güvenilir değildir. İzlenebilirlik ve üretici bilgisi doğrulanana kadar kullanım kararı verilemez; aynı renk ve genişlik farklı ürünlerde farklı özellik taşıyabilir.
Bu örnek, düşünme biçimini açıklayan kurgusal bir teknik senaryodur; SÖZTEK tarafından yapılmış bir muayene veya müşteri vakası olarak sunulmamaktadır.
Bulgular nasıl raporlanır
Bulgu; parça/konum, gözlem veya ölçüm, kullanılan kabul kaynağı ve teknik sonuçla ilişkilendirilir. “Kontrol edildi” ifadesi yerine neyin hangi yöntemle değerlendirildiği anlaşılır olmalıdır. Bir deneyin yapılmadığı durumda yapılmış gibi olumlu işaretleme kullanılmaz.
Resmî hafif/ağır kusur sınıflandırması yalnızca uygulanabilir Bakanlık kriterinde tanımlandığı kapsamda kullanılır. Bu sınıflandırmanın bulunmadığı ekipmana rehber üzerinden yeni kusur sınıfı atanmaz. Düzeltme kaydında sorumlu, işlem, tarih ve doğrulama kanıtı ilişkilendirilir. ÇSGB, EK-III 1.9.1 açıklaması.
Kullanılabilir hazırlık ve kayıt şablonları
Aşağıdaki boş tablolar kopyalanarak işletme hazırlık kaydı olarak kullanılabilir. Resmî muayene raporu, zorunlu Bakanlık formu veya onay belgesi değildir.
Şablon A Ekipman ve kapsam kartı
Alan | Doldurulacak bilgi |
|---|---|
İşletme / saha | … |
Üretici / model / seri no / imal yılı | … |
Ekipman türü / konfigürasyon | … |
Kapasite ve kapasite kaynağı | … |
Son kontrol / bakım / değişiklik | … |
Uygulanacak mevzuat ve standart baskısı | … |
Kontrole dahil / hariç bölümler | … |
İlgili belge ve fotoğraf numaraları | … |
Şablon B Teknik gözlem kaydı
Kontrol noktası | Gözlem / ölçüm ve birim | Kriter kaynağı | Kanıt no | Değerlendiren |
|---|---|---|---|---|
Kimlik/etiket | … | … | … | … |
Zincir sapan | … | … | … | … |
Halat sapan | … | … | … | … |
Tekstil sapan | … | … | … | … |
Kilit/mapa | … | … | … | … |
Travers/kıskaç | … | … | … | … |
Şablon C Düzeltme takibi
Bulgu no | Yapılacak işlem | Sorumlu | Hedef tarih | Doğrulama / kapanış kanıtı |
|---|---|---|---|---|
… | … | … | … | … |
… | … | … | … | … |
Sık sorulan sorular
Sapan rengi kapasiteyi kanıtlar mı
Tek başına hayır. Okunabilir etiket, ürün kimliği ve üretici bilgisi gerekir.
Hasarlı sapan sahada kaynakla onarılır mı
Ürünün izin verilen onarım süreci dışında müdahale yapılmaz; yetkisiz kaynak veya düğümle kullanım uygun hale getirilemez.
İki kollu sapanda düşeyden açı arttığında ne olur
İdeal simetrik statik durumda her koldaki çekme kuvveti artar. Gerçek seçimde bağlama şekli ve üretici kapasite tablosu dikkate alınır; yalnızca basit açı hesabıyla sapan seçilmez.
Dört kollu sapanın yükü her kola eşit bölünür mü
Eşit dağılım kendiliğinden varsayılamaz. Yükün geometrisi ve bağlama düzeni değerlendirilerek üreticinin ilgili kullanım ve kapasite bilgileri uygulanır.
Tekstil sapanlarda keskin kenarlar neden ayrıca değerlendirilir
Keskin kenar teması sapanın hasar görmesine neden olabilir. Ürünün kullanım koşulları, yük yüzeyi ve uygun kenar koruması birlikte değerlendirilir.
Teknik terimler
- WLL: tanımlı koşullarda çalışma yükü limiti
- Sapan açısı: bu rehberde kol ile düşey arasındaki açı
- Travers: yük bağlantı noktalarını dağıtan kaldırma kirişi
İlgili teknik rehberler
- Köprülü Vinçlerin Periyodik Kontrolü
- Paletli Vinçlerin Periyodik Kontrolü
- Caraskalların Periyodik Kontrolü
- Özel Kaldırma Sistemlerinin Periyodik Kontrolü
Kontrol planlaması için bilgi paylaşımı
Kaldırma aksesuarı için kontrol planlamasında ekipman sayısı, marka/model, kapasite, çalışma ortamı, kurulum durumu ve son rapor bilgilerini hazırlayın. SÖZTEK ile kapsam görüşmesinde özel ataşmanları, erişim ihtiyaçlarını ve planlanan duruşu belirtin. Hizmetin kapsamı ve uygulanabilir yetki şartları ekipman sınıfına göre netleştirilmelidir.
Kaynaklar ve sürüm notu
- İş Ekipmanları Yönetmeliği — konsolide metin
- ÇSGB — 23 Aralık 2025 değişikliği ve değişen EK-III hükümleri
- ÇSGB — ekipmana özgü rapor ve kriter portalı
- Adalet Bakanlığı sunucusundaki 4 Aralık 2025 tarihli yönetmelik kopyası — tarihsel temel
- EUR-Lex — makine standartları referans listesi (2023 kararı; baskı güncelliği için konsolide sürüm izlenir)
- TSE — standart erişimi ve ulusal karşılık teyidi
