Doğal Gaz ve CNG Besleme Tesisatı Güvenlik Kontrolü, yerinde dolum, sabit tüp grubu, ısıtıcı ve regülasyon, tüketici gaz hattı bölümlerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu teknik rehber; tesis yöneticisi, bakım sorumlusu ve kontrol hazırlığını yürüten kişiler için kapsamı, kanıtları ve uygulama sırasını açıklar. Muayene ve deneyler yetkin kişilerce, ekipmana özel güvenli test planıyla yapılır; metin üretici kullanım veya müdahale talimatının yerine geçmez.
Kapsam ve çalışma prensibi
Bu rehber, tüpleri işletmede kalan ve yerinde doldurulan CNG depolama grubunu ele alır. Gaz manifolddan ısıtma ve basınç düşürme grubuna, ardından tüketici hattına gider.
Kontrol süresi ve mevzuat dayanağı
Sabit depolama grubu EK III Tablo 1 basınçlı hava ve gaz tankları sınıfına giriyorsa standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl dayanağı bulunur. Bu sınıflandırma onay belgeleriyle doğrulanmalıdır. ADR kapsamındaki tüp ve manifoldlu demetler için madde 2/2-a ayrımı korunur. Isıtıcı ve sabit hat ayrı değerlendirilir; kaskad adı bütün sisteme otomatik yıllık zorunluluk getirmez. [K1, K2]
Yönetmelik madde 7 ve EK III ilgili tablo satırı birlikte ele alınır. 23 Aralık 2025 değişikliği kapsamın tablolardaki ekipman ve ekipman gruplarına göre belirlenmesini vurgular. Günlük işletme gözetimi, bakım ve periyodik kontrol farklı faaliyetlerdir. Arıza veya güvenliği etkileyen değişiklikte takvim beklemek uygun değildir. Kontrol tarihinde geçerli düzenleme ve ekipmana özgü Bakanlık kriteri ayrıca doğrulanır.
Standartların seçimi ve kapsam sınırları
Aşağıdaki teknik kaynaklar birer kapsam eşleştirmesidir. Tasarım standardı, bakım gereği ve yasal periyodik kontrol dönemi aynı şey değildir. Mevzuatta yer alan TS atfı ile güncel uluslararası baskı ayrı kaydedilir. Standart numarası tek başına uygulanabilirlik veya uygunluk kanıtı sayılmaz. [T1 ve devamı]
| Teknik kaynak | Uygulama sınırı |
|---|---|
| ISO 10961 | Taşınabilir tüp demetlerinin tasarım ve ilk muayene kapsamındadır. Zemine kalıcı müşteri depolama kabı olarak bağlanmak üzere tasarlanan paketler kapsam dışında belirtilir; sabit CNG grubuna otomatik uygulanmaz. |
| ISO 18119 | Kapsamındaki taşınabilir dikişsiz çelik ve alüminyum tüplerin periyodik muayenesine yöneliktir; kompozit tüpleri kapsamaz. Malzeme ve onay türü doğrulanmalıdır. |
| EN 15001 ve EN 12186 | Gaz borusu ve regülasyon için kapsamına göre teknik referans olabilir. Tüm yerinde dolum istasyonlarını tek başına aynı sınıfa veya yıllık döneme sokmaz. |
Standartların tam metinleri üzerinden ekipmana uygun madde, deney koşulu ve kabul sınırı belirlenmelidir. Bu rehberde sayısal limit bulunmaması, testin limitsiz yapılabileceği anlamına gelmez.

Ayrıntılı teknik inceleme
Depolama ve dolum sınırı
Sabit depolama onayı ile tüp veya demet belgeleri eşleştirilir. Yerinde dolum yapılması tek başına taşınabilir kap onayını sabit tank onayına dönüştürmez. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.
Regülasyon ve ısıtıcı
Gaz basınç düşürme işlevi, ısıtıcı devresi ve varsa emniyet kapama zinciri incelenir. Su banyolu ısıtıcı her durumda kalorifer kazanı olarak sınıflandırılmaz. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.
Bağlantı ve kaçak
Dolum bağlantısı, sabit manifold ve tüketici hattının sınırları kaydedilir. Sızdırmazlık ve fonksiyon değerlendirmesi, tüp gövdesinin yeniden testi yerine geçmez. İncelemenin yapıldığı bölge açıkça tanımlanır. Erişim veya çalışma koşulu nedeniyle doğrulanamayan noktalar raporda sınırlama olarak gösterilir; görülmeyen bir bölüm uygun kabul edilmez.
Kontrol hazırlığı ve güvenli uygulama
Ekipman kimliği, kullanım kılavuzu, önceki raporlar, bakım kayıtları ve yapılan değişiklikler hazırlanır. Proje gerektiren tesislerde güncel proje sahadaki düzenle karşılaştırılır. Kapsam, teknik çizim veya envanter üzerinde tanımlanır; yardımcı sistemlerin dahil olup olmadığı önceden kararlaştırılır.
Duruş, erişim ve enerji izolasyonu kontrol ekibiyle koordine edilir. Basınç, sıcaklık, elektrik ve hareket kaynakları ayrı dikkate alınır. Emniyet devrelerini etkisizleştirerek veya koruyucuları açık bırakarak normal çalışma deneyi yapılmaz. Bu metin sökme, basınçlandırma veya arıza giderme talimatı değildir.

Ölçüm ve fonksiyon doğrulaması
Ölçümün amacı önce tanımlanır: görünür hasar incelemesi, performans ölçümü ve güvenlik fonksiyonu testi farklı kanıtlar üretir. Test öncesinde beklenen davranış, test koşulu ve güvenli durdurma yöntemi belirlenir. Uygun ölçüm aracı seçilir; cihaz kimliği ve kalibrasyon bilgisi kayıtla ilişkilendirilir.
Bir düğmenin, motorun veya göstergenin çalışması tüm güvenlik zincirini doğrulamaz. Sonuç ilgili bileşen ve çalışma modu için yorumlanır. Aynı sistemde farklı çalışma modları varsa hangi modun değerlendirildiği açıkça yazılır. Yapılmayan deney yapılmış gibi olumlu işaretlenmez.
Bulguların raporlanması
Bulgu; ekipman kimliği, konum, yöntem, gözlem veya ölçüm ve kabul kaynağıyla birlikte kaydedilir. Fotoğraf açıklaması bulgunun yerini göstermelidir. Bakımın tamamlanması ile düzeltmenin doğrulanması ayrı aşamalardır. Güvenlik fonksiyonu üzerinde işlem yapılmışsa ilgili işlevin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
İşletme takip şablonu
Bu tablo hazırlık ve takip içindir; resmi kontrol raporu değildir.
| Kayıt alanı | Doldurulacak bilgi |
|---|---|
| Ekipman ve konum | Seri numarası ve saha tanımı |
| Kontrol sınırı | Dahil olan cihaz ve alt sistemler |
| Teknik dayanak | Proje ve standart sürümü |
| Bulgu ve kanıt | Ölçüm, fotoğraf ve rapor referansı |
| Düzeltme | Yapılan işlem ve doğrulama kaydı |
| Takvim | Süre gerekçesi ve sonraki tarih |
Adım adım teknik kontrol planı
Aşağıdaki adımlar teknik planlama içindir. Ön incelemede çatlak, kontrolsüz kaçak, etkisiz koruma veya güvenli erişim eksikliği saptanırsa dinamik teste geçilmez. Testin iptal nedeni kayıt altına alınır. Basınçlandırma, koruma ayarı ve güvenlik devresine müdahale için yalnızca ekipmana özel yetkili prosedür kullanılmalıdır.
Kimlik ve tasarım koşullarını eşleştirme
Yerinde dolum bölümünden başlayarak Sabit tüp grubu, Isıtıcı ve regülasyon, Tüketici gaz hattı bağlantılarını proje veya makine şemasında izleyin. Etiket ve teknik dosya aynı varlığa ait olmalıdır. Yenilenen bileşenler, değişen çalışma modları ve önceki kontrolün kapsam dışı bıraktığı alanlar plana işlenir.
Güvenli test hazırlığı
Gaz, basınç, sıcaklık ve elektrik kaynaklarını ayrı tanımlayın. Test noktasına erişim, tahliye güzergâhı ve başka kullanıcıların etkilenmesi değerlendirilir. Hatları gevşeterek basınç kontrolü veya açık alevle kaçak araması yapılmaz.
Depolama sınıfı ve dolum incelemesi
Tüplerin sahada kaldığını ve dolum bağlantısının yerini kaydedin. Onay belgesi, seri numaraları ve tesis projesini eşleştirerek sabit kap ile taşınabilir basınçlı ekipman ayrımını yapın.
Kaydedilecek kanıt: Tüp envanteri, onay sınıfı ve dolum sınırı. Yerinde dolum uygulaması tek başına onay sınıfını değiştirmez.
Isıtma ve basınç düşürme incelemesi
Projedeki gerçek sıra üzerinden gaz ve ısıtma devrelerini ayırın. Gaz giriş çıkışı, sıcaklık izleme ve varsa emniyet kapama işlevlerini belirleyin.
Kaydedilecek kanıt: Gaz tarafı ile su veya ısıtıcı tarafının ayrı kimliği. Her su banyolu cihazın kalorifer kazanı olduğu varsayılmaz.
Manifold ve tüketici sınırı incelemesi
Tüp çıkışları, kolektör, bağlantı elemanları, regülatör ve son tüketiciye giden hattı izleyin. Kaçak ve fonksiyon kontrolünü gövde yeniden testinden ayrı raporlayın.
Kaydedilecek kanıt: Bağlantı noktaları ve testin kapsadığı bölüm. Sızdırmazlık olumlu sonucu tüm tüplerin yeniden muayenesi yerine geçmez.
Kontrol sonrası normal duruma dönüş
Test için değiştirilen işletme durumlarını kayıt üzerinden geri doğrulayın. Vana, otomatik kumanda ve alarm durumları saha sorumlusuyla karşılaştırılır. Bulguların giderildiğine dair bakım kaydı, gerekirse yeniden fonksiyon doğrulamasıyla tamamlanır. Test yapılmayan bölüm için olumlu sonuç yazılmaz.
Ölçüm noktaları ve kabul kararının kurulması

| Kontrol konusu | Kaydedilecek kanıt | Kararda dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Depolama sınıfı ve dolum | Tüp envanteri, onay sınıfı ve dolum sınırı | Yerinde dolum uygulaması tek başına onay sınıfını değiştirmez. |
| Isıtma ve basınç düşürme | Gaz tarafı ile su veya ısıtıcı tarafının ayrı kimliği | Her su banyolu cihazın kalorifer kazanı olduğu varsayılmaz. |
| Manifold ve tüketici sınırı | Bağlantı noktaları ve testin kapsadığı bölüm | Sızdırmazlık olumlu sonucu tüm tüplerin yeniden muayenesi yerine geçmez. |
Ölçüm cihazının kimliği, aralığı ve uygun kalibrasyon bilgisi sonuçla ilişkilendirilir. Eşik değere yakın bir ölçümde çözünürlük, belirsizlik ve tekrar edilebilirlik dikkate alınır. Kabul kaynağı gösterilmeden yalnızca normal veya çalışıyor ifadesiyle karar verilmez. Eksik proje ya da bilinmeyen tasarım koşulu sonucu etkiliyorsa sınırlama açıkça yazılır.
Uygunsuzlukların ele alınması
Bulguyu bileşen, konum, gözlem ve teknik dayanak olarak kaydedin. Örneğin depolama sınıfı ve dolum için görülen sorun, hangi kanıtın eksik veya hangi işlevin başarısız olduğunu açıklamalıdır. Sadece bakımı yapılmalı ifadesi düzeltmenin ne olacağını göstermez. Kritik güvenlik şüphesinde güvenli duruma geçiş ve kullanımın sınırlandırılması saha prosedürüne göre yönetilir. Hafif ve ağır kusur ifadeleri, Bakanlığın ilgili ekipman için bu sınıfları tanımladığı kriterler varsa o çerçevede kullanılır; bu rehber yeni bir resmî kusur sınıfı üretmez. [K2 EK III 1.9.1]
Teknik şartnameye eklenebilecek kapsam maddeleri
Aşağıdaki metinler hizmet kapsamını tanımlamak için uyarlanabilir; mevzuatın birebir alıntısı değildir.
- Kontrol sınırı; Yerinde dolum, Sabit tüp grubu, Isıtıcı ve regülasyon, Tüketici gaz hattı bileşenlerini ve varsa bunların emniyet arayüzlerini açıkça tanımlamalıdır. Dahil edilmeyen sistemler teklif ve raporda belirtilmelidir.
- Yöntem; depolama sınıfı ve dolum, ısıtma ve basınç düşürme, manifold ve tüketici sınırı başlıkları için uygulanacak inceleme, ölçüm ve fonksiyon doğrulamalarını içermelidir. Kabul kaynağı ve çalışma koşulu her ölçüm kaydıyla ilişkilendirilmelidir.
- Rapor; ekipman kimliği, kontrol sınırı, teknik dayanak, kullanılan cihazlar, bulgular, deney sınırlamaları ve sonuç içermelidir. Bakım sonrası doğrulama gerektiren işlevler açıkça belirtilmelidir.
- Kontrol takvimi; ilgili ekipman sınıfı ve yasal dönemle gerekçelendirilmelidir. Teknik öneriyle seçilmiş bir yıllık plan, mevzuatta bütün sistem için verilmiş kesin süre gibi gösterilmemelidir.
Doldurulabilir teknik kayıt örneği
Bu boş şablon kontrol hazırlığı ve bulgu takibi içindir; imzalı resmî muayene raporunun yerine geçmez.
| Alan | Kayıt |
|---|---|
| Ekipman veya sistem kimliği | ........................................................ |
| Kontrol edilen bölüm | ........................................................ |
| Çalışma koşulu ve mod | ........................................................ |
| Ölçüm ve birim | ........................................................ |
| Kabul kaynağı ve kriter | ........................................................ |
| Bulgu ve fotoğraf numarası | ........................................................ |
| Düzeltme ve yeniden doğrulama | ........................................................ |
Sık sorulan teknik sorular
Yerinde doldurulan 12 tüplü CNG sistemi nasıl çalışır
Gaz dolum bağlantısından depolama grubuna alınır; manifold üzerinden ısıtma ve regülasyon düzenine, ardından tüketici hattına verilir. Isıtıcı ve basınç düşürme sırası gerçek projeye göre değişebilir.
Tüplerin sahada kalması onları otomatik sabit tank yapar mı
Hayır. Fiziksel kullanım biçimiyle birlikte tasarım ve uygunluk belgeleri incelenir. Taşınabilir onaylı ekipmanın yerinde bulunması hukuki sınıfını tek başına değiştirmez.
Sabit depolama için bir yıllık dayanak nerede aranır
EK III Tablo 1 içindeki basınçlı hava ve gaz tankları satırıyla uygun sınıf eşleştirmesi yapıldığında, standartta süre yoksa bir yıl hükmü değerlendirilir. Eşleştirme belgesiz varsayılmamalıdır.
Tüplerin gövde testi ile sabit hat kontrolü aynı mıdır
Hayır. Tüpün yeniden muayenesi kendi standardı ve onay rejimiyle; manifold, regülasyon ve tüketici hattı ise kendi kontrol kapsamıyla izlenir. Sonuçlar birbirinin yerine yazılmaz.
Kaskad sisteminde ısıtıcı neden kullanılır
Basınç düşürme sırasında oluşabilen soğumayı yönetmek ve tasarlanan gaz besleme koşullarını korumak için kullanılır. Gereken kapasite ve güvenlik düzeni projeye özgüdür.
Isıtıcının basınçlı kap olup olmadığı nasıl anlaşılır
Gaz ve ısıtma tarafının tasarım verileri, etiketi ve uygunluk belgeleri incelenir. Dış görünüş veya kazan adı tek başına yeterli sınıflandırma sağlamaz.
Her yıl akustik emisyon testi zorunlu mudur
Bu genelleme yapılamaz. Yöntem, ekipman sınıfı ve uygulanabilir muayene standardıyla belirlenir. Tüpler sökülmüyor diye hidrostatik yöntemin yerine otomatik AE veya ultrasonik test seçilmez.
ISO 10961 sabit müşteri depolamasına doğrudan uygulanır mı
Standardın kapsamı zemine kalıcı müşteri depolama kabı olarak bağlanmak üzere tasarlanmış paketleri dışlar. Bu nedenle sabit sistem için standardın adını görmek yeterli değildir; kapsam analizi gerekir.
Dolum bağlantısı yıllık kontrol dışında da izlenir mi
Dolum öncesi güvenlik kontrolleri tedarikçi ve tesis prosedürlerine göre ayrıca yürütülür. Periyodik rapor, her dolumdaki bağlantı ve işletme güvenliği kontrolünü ortadan kaldırmaz.
Sabit CNG hattına yıllık güvenlik kontrolü nasıl yazılmalı
Risk değerlendirmesi ve teknik gerekliliklere göre planlanan yıllık sabit CNG tesisatı güvenlik kontrolü olarak belirtilebilir. Bu plan, tüm hat için doğrulanmamış genel yasal zorunluluk gibi sunulmamalıdır.
On iki tüp tek seri numarasıyla izlenebilir mi
Demetin kimliği yanında tüplerin izlenebilirliği korunmalıdır. Hangi kapların hangi muayene belgesine ait olduğu belirlenmeden yalnızca grup adıyla gövde uygunluğu yazılmaz.
Dolum ile tüketim aynı anda yapılabilir mi
Buna proje, üretici ve tedarikçi işletme prosedürü karar verir. Genel rehberden tüm sistemler için eşzamanlı çalışma izni çıkarılamaz.
Gaz ısıtıcısının elektrikli olması su kazanı anlamına gelir mi
Hayır. Isıtma yöntemi, gaz tarafı ve yardımcı devrenin yapısı ayrı incelenir. Cihazın ticari adıyla basınçlı kap sınıfı veya yıllık süre atanmaz.
Doğal Gaz ve CNG Besleme Tesisatı kontrolü için süre ve yasal kapsam nasıl belirlenir
Sabit depolama grubu EK III Tablo 1 basınçlı hava ve gaz tankları sınıfına giriyorsa standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl dayanağı bulunur. Bu sınıflandırma onay belgeleriyle doğrulanmalıdır. ADR kapsamındaki tüp ve manifoldlu demetler için madde 2/2-a ayrımı korunur. Isıtıcı ve sabit hat ayrı değerlendirilir; kaskad adı bütün sisteme otomatik yıllık zorunluluk getirmez.
Doğal Gaz ve CNG Besleme Tesisatı için hangi teknik standartlar seçilir
ISO 10961: Taşınabilir tüp demetlerinin tasarım ve ilk muayene kapsamındadır. Zemine kalıcı müşteri depolama kabı olarak bağlanmak üzere tasarlanan paketler kapsam dışında belirtilir; sabit CNG grubuna otomatik uygulanmaz. ISO 18119: Kapsamındaki taşınabilir dikişsiz çelik ve alüminyum tüplerin periyodik muayenesine yöneliktir; kompozit tüpleri kapsamaz. Malzeme ve onay türü doğrulanmalıdır. EN 15001 ve EN 12186: Gaz borusu ve regülasyon için kapsamına göre teknik referans olabilir. Tüm yerinde dolum istasyonlarını tek başına aynı sınıfa veya yıllık döneme sokmaz. Türkiye’de uygulanacak TS karşılığı, baskı ve kapsam ayrıca doğrulanır.
İlgili hizmet sayfaları
Bu sayfa Mekanik tesisatlar periyodik kontrolü başlığının alt konularından biridir. Tesisinizdeki diğer mekanik sistemler için:
- Havalandırma ve Klima Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Yangın Söndürme Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Yangın Pompası ve Pompa Grubu Periyodik Kontrolü
- Sprinkler Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Yangın Dolabı ve Hidrant Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Basınçlı Hava Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Isıtma Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Soğutma Tesisatı Periyodik Kontrolü
- Endüstriyel Gaz Tesisatı Kontrolü
- Toz Toplama ve Lokal Emiş Tesisatı Kontrolü
- Duman Tahliye ve Basınçlandırma Tesisatı Kontrolü
Mekanik tesisat dışındaki kontrol ve ölçüm hizmetlerimiz:
- Kaldırma ve iletme ekipmanları periyodik kontrolü
- Basınçlı kap ve ekipmanlar periyodik kontrolü
- Elektrik tesisatı ve topraklama periyodik kontrolü
- Tahribatsız muayene (NDT)
- İş hijyeni ve ortam ölçümleri
- Hizmet verilen iller
Hizmet kapsamının planlanması
Doğal Gaz ve CNG Besleme Tesisatı Güvenlik Kontrolü için ekipman adedi, model veya proje, tesis konumu, önceki rapor ve duruş bilgisi üzerinden kapsam belirlenebilir. SÖZTEK ile görüşmede hangi bileşenlerin ve hangi deneylerin dahil olduğu netleştirilmelidir. Teknik inceleme yapılmadan uygunluk sonucu taahhüt edilmez.
Doğal Gaz ve CNG Besleme Tesisatı Güvenlik Kontrolü kapsamını netleştirmek için ekipman listesi, proje, önceki raporlar ve uygun duruş zamanını paylaşabilirsiniz. Teklif talep formunu doldurarak kapsam ve program teklifi isteyebilirsiniz.
Kaynaklar ve teknik güncelleme
K1 Yönetmelik resmi kurum kopyası ve EK III tabloları
K2 ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması
T1 ISO 10961 ve sabit müşteri depolaması kapsam dışı hükmü
T2 ISO 18119 tüp muayenesi kapsamı
T4 EN 12186 regülasyon kapsamı
Kaynak gözden geçirme tarihi 21 Eylül 2026. K1 Aralık 2025 kurum kopyasıdır ve K2 değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Kontrol tarihinde yürürlükteki konsolide düzenleme esas alınır. Katalog bağlantıları standartların kapsamını açıklar; tam standart metni yerine geçmez. Yabancı rehberlerdeki yasal süreler Türkiye için kullanılmaz.
