Sizi
Arayalım

Otoklav Periyodik Kontrolü

Otoklav Periyodik Kontrolü | SÖZTEK

Otoklav Periyodik Kontrolü

Otoklav periyodik kontrolü, ekipmanın kullanım sırasında güvenli durumda kalıp kalmadığının muayene ve uygulanabilir testlerle değerlendirilmesidir. Bu rehber basınç altında kapak açılması ve çevrim kaynaklı yorulma konularına odaklanır. Kontrol kapsamı, ekipmanın imalat dokümanı ve gerçek kullanım koşullarıyla belirlenir; bakım kaydı ile periyodik kontrol raporu ayrı tutulur.

Kontrol süresi ve uygulanacak mevzuat

İlgili standartta süre belirtilmemişse 1 yıl. Bu ifade ekipmanın ilgili sınıfa girmesi ve uygulanabilir standardın hükümleriyle birlikte değerlendirilir. [K1, K2]

Otoklavda basınçlı hazne, kapak ve kilitleme sistemi birlikte değerlendirilir. Basınç varken kapağın açılmasını önleyen düzenekler, conta yüzeyleri, kilit aşınması, basınç ve sıcaklık göstergeleri, emniyet elemanları ile çevrim kayıtları önemlidir. Kapak kilidinin çalışması yalnızca gözle değerlendirilmemeli; uygulanabilir standardın güvenli fonksiyon doğrulaması kapsamına alınmalıdır.

Tablo 1 de otoklavlar için standartta süre yoksa bir yıl belirtilir. TS EN 285+A1 ve TS EN 13060+A1 atıfları sterilizatörlerin ilgili kapsamları içindir. Kauçuk kürleme veya kompozit üretimi gibi endüstriyel otoklavlarda ekipmanın kendi tasarım standardı ayrıca belirlenir. Sterilizasyon etkinliği doğrulaması ile basınçlı kabın periyodik kontrolü farklı amaçlara hizmet eder. [K1]

Standartlar ve teknik kapsam

Sterilizatör kapsamına göre TS EN 285+A1 veya TS EN 13060+A1; endüstriyel tipte kendi tasarım standardı. Bunlar ekipmanın tasarımıyla eşleştirilerek kullanılır; her standart bütün alt türlere uygulanmaz. İmalat tarihine ve onayına uygun sürüm ile periyodik kontrole ilişkin hükümler belirlenir. Tam standart metni ve üretici dokümanı görülmeden sayısal kabul veya ret sınırı üretilmez. [K1 EK III 1.11 ve 2.1.5]

Kapak kilidi iptal edilmiş, değiştirilmiş veya arıza geçmişi bulunan ekipmanlarda bu durum kontrol planına açıkça alınır. Basit bir çalışma çevrimi izlemek tüm güvenlik fonksiyonlarının doğrulandığı anlamına gelmez.

Otoklav Periyodik Kontrolü

İncelenen bileşenler ve teknik kontrol kapsamı — açıklayıcı şema

Teknik inceleme noktaları

Aşağıdaki kapsam bir kontrol planı oluşturmak içindir. Kabul kararı, yetkili kişinin uygun yöntemle elde ettiği bulgular ve ilgili teknik ölçütlerle verilir.

Hazne

Gövde, kaynak, bağlantılar ve çevrim geçmişinin incelenmesi. Bulguların yeri ve kapsamı kaydedilir. Önceki rapordaki aynı bölgeyle karşılaştırma yapılması, değişimin izlenmesini sağlar; incelenemeyen alanlar açıkça belirtilir.

Kapak ve kilit

Conta, mekanik kilit ve basınç altında açılmayı önleyen düzenin değerlendirilmesi. Bulguların yeri ve kapsamı kaydedilir. Önceki rapordaki aynı bölgeyle karşılaştırma yapılması, değişimin izlenmesini sağlar; incelenemeyen alanlar açıkça belirtilir.

Emniyet fonksiyonları

Basınç ve sıcaklık sınırlandırma, göstergeler ve arıza davranışı. Bulguların yeri ve kapsamı kaydedilir. Önceki rapordaki aynı bölgeyle karşılaştırma yapılması, değişimin izlenmesini sağlar; incelenemeyen alanlar açıkça belirtilir.

Proses ayrımı

Sterilizasyon başarısının mekanik güvenlik değerlendirmesinden ayrı kaydı. Bulguların yeri ve kapsamı kaydedilir. Önceki rapordaki aynı bölgeyle karşılaştırma yapılması, değişimin izlenmesini sağlar; incelenemeyen alanlar açıkça belirtilir.

Kontrol uygulamasının aşamaları

Muayene ve test, güvenli çalışma koşulları oluşturulmadan başlatılmaz. Aşağıdaki aşamalar işi planlamak içindir; basınçlandırma veya ekipmana müdahale talimatı değildir.

1 Ekipmanı ve kontrol sınırını tanımlama

Etiket, imalat standardı ve önceki rapor aynı ekipmanla eşleştirilir. Gövde, kaynak, bağlantılar ve çevrim geçmişinin incelenmesi.

2 Güvenli erişimi hazırlama

İşveren ve kontrol ekibi duruş, izolasyon, akışkan ve sıcaklık koşullarını koordine eder. Kapalı alana giriş veya tehlikeli akışkan söz konusuysa ilgili izin ve önlemler ayrıca planlanır.

3 Muayene ve fonksiyonları değerlendirme

Conta, mekanik kilit ve basınç altında açılmayı önleyen düzenin değerlendirilmesi. Basınç ve sıcaklık sınırlandırma, göstergeler ve arıza davranışı. Fonksiyon testi yapılmayan bir eleman yalnızca görünümüne dayanılarak çalışır kabul edilmez.

4 Gerekli test ve ölçümleri uygulama

Yöntem, test koşulları ve kabul ölçütü ekipman dokümanına bağlanır. Ölçüm cihazı tanımı, kalibrasyon bilgisi ve ölçüm bölgesi kaydedilir; sonuç uygun teknik sınırla karşılaştırılır.

5 Sonuç ve takip kaydını tamamlama

Uygunsuzluklar ekipman kimliğiyle ilişkilendirilir. Kullanıma etkisi, düzeltme ihtiyacı ve sonraki kontrol tarihi raporlanır. Bakımın tamamlanmasıyla kontrol kararının verilmesi ayrı kayıtlar halinde izlenir.

Otoklav Periyodik Kontrolü

Kontrol uygulamasının beş aşaması — açıklayıcı şema

Muayene ile basınç testi arasındaki fark

EK III 2.1.1, standartlarda aksi belirtilmedikçe her periyodik kontrolde muayene yapılmasını öngörür. Aynı maddenin a bendinde azami yılda bir işletme basıncıyla; işletme basıncı belirlenmemişse etiket azami basıncıyla hidrostatik test esası bulunur. b bendinde azami üç yılda bir veya her önemli bakım ve onarımdan sonra imalat standardındaki hidrostatik test basıncı; bu değer yoksa azami basıncın 1,5 katı esas alınır. Bu yüzden yıllık muayene ile üç yıllık test birbirinin yerine geçmez. [K1]

Alternatif tahribatsız muayene EK III 2.1.3 koşullarına bağlıdır. Ekipman veya proses özelliği nedeniyle hidrostatik testin mümkün olmaması, standardın ya da standart yoksa üretici talimatının uygun alternatifi tanımlaması ve gerekçenin rapora yazılması gerekir. Üretimi durduramamak tek başına gerekçe değildir. NDT personeli için EK III 1.12 ve TS EN ISO 9712 koşulları dikkate alınır. [K1, K2]

Hizmet şartnamesine eklenebilecek maddeler

Aşağıdaki Ş maddeleri örnek şartname hükümleridir, mevzuat madde numarası değildir. Ekipmanın gerçek kapsamına göre uyarlanır.

Ş1 Ekipmana özgü kapsam

Hazne ve kapak ve kilit incelemelerinin sınırları raporda belirtilir. Kapsam dışı bırakılan bileşenler açıkça yazılır. Ekipmanın seri numarası ve kullanılan teknik dayanak izlenebilir tutulur. [K1 EK III 1.7]

Ş2 Yöntem ve ölçüt

Basınç altında kapak açılması ve çevrim kaynaklı yorulma için seçilen muayene ve doğrulama yöntemleri belirtilir. Cihaz kayıtları ile sayısal sonuçlar, karşılaştırılan standart veya üretici ölçütüyle birlikte raporlanır. Kontrol edilmeyen bir fonksiyon için olumlu sonuç yazılmaz.

Ş3 Yetki ve uygunsuzluk takibi

İlgili personel ve kuruluş yetkileri doğrulanır. İş ekipmanı kapsamındaki zorunlu periyodik kontrolde İSG KATİP sözleşmesi en geç bir gün önce karşılıklı onaylanır. Kusur derecelendirmesi yalnızca Bakanlığın buna ilişkin kriterleri bulunan kapsamda kullanılır; güvenli olmadığı belirlenen ekipmanın uygunsuzluğu giderilmeden kullanımına devam edilmez. [K1, K2]

İşletme takip şablonu

Bu alanlar kontrol kayıtlarının izlenmesi içindir; kendiliğinden uygunluk raporu oluşturmaz.

Kayıt

İşletme tarafından izlenecek bilgi

Ekipman kimliği

Seri numarası ve tesis konumu

Kontrol dayanağı

İlgili mevzuat ve standart sürümü

Kritik kapsam

Hazne ve emniyet fonksiyonları

Bulgular

Rapor numarası ve düzeltme kaydı

Takvim

Son ve sonraki kontrol tarihi

 

Sık sorulan teknik sorular

Sterilizasyon validasyonu otoklav kontrolü yerine geçer mi

Validasyon prosesin hedeflenen sterilizasyonu sağlamasıyla ilgilidir. Hazne, kapak ve basınç güvenliği kontrolünün yerine geçmez.

Otoklav periyodik kontrolü kaç yılda bir yapılır

İlgili standartta (sterilizatör kapsamına göre TS EN 285+A1 veya TS EN 13060+A1, endüstriyel tipte kendi tasarım standardı) süre belirtilmemişse periyodik kontrol dönemi bir yıldır.

Otoklav periyodik kontrolü kimler yapabilir

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamındaki bu kontrol, ilgili teknik yeterliliğe sahip yetkili kişi veya kuruluş tarafından yürütülür. Hizmet alınmadan önce kontrolü yapacak tarafın, kontrol tarihinde geçerli mevzuata göre yetkili olduğu işveren tarafından doğrulanmalıdır; bu rehber belirli bir kuruluşun yetkisini garanti etmez.

Otoklav periyodik kontrolü yaptırılmazsa ne olur

Süresi geçmiş veya hiç yaptırılmamış bir periyodik kontrol, ekipmanın güvenli durumu doğrulanmadan kullanılmaya devam edildiği anlamına gelir. Bu durum İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı kapsamında işveren sorumluluğu doğurur ve olası bir arıza veya kazada sonuçları ağırlaştırabilir; bu rehber belirli bir idari yaptırımın tutarını veya uygulanacağını belirtmez.

Otoklav periyodik kontrolü raporunun geçerlilik süresi ne kadardır

Rapor, düzenlendiği tarihten itibaren yukarıda açıklanan süre kadar geçerli kabul edilir. Ancak ekipmanda hasar, kaçak, önemli onarım veya işletme koşulunda değişiklik olması durumunda, yazılı süre dolmadan yeniden değerlendirme yapılması gerekir.

Diş hekimliği veya güzellik salonu sterilizatörleri de bu kapsama girer mi

Küçük buhar sterilizatörleri kendi ürün standardının (ör. TS EN 13060+A1) kapsamına göre değerlendirilir; cihazın adının otoklav olması tek başına hangi standardın uygulanacağını belirlemez. Kapsam, cihazın tip onayı ve teknik dokümanıyla doğrulanmalıdır.

Kompozit kürleme otoklavına küçük sterilizatör standardı uygulanır mı

Sırf adı otoklav olduğu için uygulanmaz. Ürün kapsamı ve tasarım standardı doğrulanmalıdır; sterilizatör standardı kapsam dışındaki endüstriyel cihaza otomatik taşınmaz.

Kontrol kapsamı ve hizmet planlaması

Otoklav periyodik kontrolü için ekipman türü, adedi, tesisin il ve ilçesi, önceki raporlar ve planlanan duruş bilgileri paylaşılabilir. SÖZTEK ile kapsam görüşmesinde uygulanacak yöntem ve gerekli yetkiler doğrulanır. Bu rehber, ekipmana özel muayene sonucu veya uygunluk raporu değildir.

Kaynaklar

[K1] İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği; EK III ilgili ekipman satırı ve genel kontrol hükümleri.

[K2] ÇSGB 23 Aralık 2025 değişikliğine ilişkin resmî duyuru.

Teknik güncelleme tarihi 16 Eylül 2026. Kontrol tarihinde yürürlükteki düzenlemeler ve ekipmanın uygulanabilir standartları esas alınır.

Kaynak bağlantıları

K1 İş Ekipmanları Yönetmeliği resmî kurum kopyası ve EK III

K2 ÇSGB 23 Aralık 2025 değişikliği açıklaması

A1 Skawinski ve arkadaşları 2008 Consensus araştırma kaydı

Basınçlı kap ve ekipmanlar ana rehberi